Kātantrasūtrapāṭha Turkestani Recension

Kātantrasūtra

Edited by Deepro Chakraborty

Published in 2025 by Deepro Chakraborty in Edmonton.

  • Siglum: T

This is a draft of the Turkestani version of the Kātantrasūtras based on the Turfan Fragments.

More ▾
Title Kātantra
Author Śarvavarman
Physical description
Language/Script Sanskrit in IAST transliteration.
Format xml
Material digital
Extent .
History
Date of production 2025 AD
Place of origin Edmonton

  • T

[Sandhiprakaraṇam]

[saṃjñāpādaḥ]

...Ltye... L jñ-kha... L r- ekāśamo nu... L kak-... L danam ta... L tvam pa... L vāḥ khalu varṇ-... ...jñāyā... L ...jajñ-... ...ṇyanu... ḥ | yāv etāv ak-... Lrjānīya ity e ... *
||1.1.16|| aḥ iti [ visarjanīyaḥ || ]
L ty- tavya...... [ jihvāmū ]līyasaṃjñāyā...[ gajakumbhākṛti ]Lr jihvāmūlīya...
||1.1.17|| [ ẖka iti jihvāmūl ]līyaḥ ||[ || ]
[ gajakumbhākṛ ]tir va[ rṇaḥ ] ....jnā pratyeta... L...nīyasamjñāyā...
||1.1.18|| [ ḫpa iti ]upaddhmnā[ nīyaḥ || ]
...
||1.1.19|| [ aṃ i ]ty anusvā[ raḥ || ]
... [ upari ]ṣṭād bindus tasyā... Lvyas tad yathā am... ...prayo... ...janam i... ...
||1.1.20|| [ pūrvapa ]rayor arthopala[ bdh ]au [ padam || ]
... Lrtthopalabdhau pa... ...tavyam... sa ... rggajam nai... nāma vṛkso gni[ ]L...aākhyātajaṃ puna ...pacyate... [ ity evamā ]di | aupa[ sarga ]... ...ni | nir ud duḥ saṃ vy avā... L...ty[ e ]vamādi | naipataj[ am ] ...utāho... ...i ty evam[ ādi ] ...mas tattraitat pratye... L...ne vakṣyati hi | [ yuṣmadasmadoḥ padaṃ ] [ padāt ]ṣaṣṭhīcatu[ rthīdvitīyāsu vasnasā ] [ v ityā ]di ||
||1.1.21|| ana[ tikramayan viśleṣayet || ]
...d asamohārttham apū... L...k-matāṃ viśleṣaṇam... ...traivodāh-... ...m adha stād vyaṃja... ...tvā tasmiṃneva... L...d vyaṃjanam tad yath-... ...ka m pitṛ......
||1.1.22|| vyaṇjana[ m asvaraṃ paraṃ varṇaṃ ] nayet
vyaṃjan- khal-... L...tatparaṃ varṇan neta[ vyam ] ...darutṛ...
||1.1.23|| [ loko ]pacārād gr[ haṇasiddhiḥ | ]
[ loka ]sya khalūpacārā... L[ a ]natikramayaṃ viśle[ ṣaye ]... ...svaram adha...

[samānapādaḥ]

(From folio 11r2)
||1.2.1|| [ samānas savarṇe ] dīrghībh[ avati paraś ca lopam || ]
...[ sa ]mānaḥ khalu pūrvvah... L t[ ti ] paraś ca lopam āpa[ dyate | ]... [ vyañjanam asvaraṃ paraṃ ] varṇan na[ naye ] [ daṇḍa agram ] daṇḍāgram... ...saddhau || dadhi id[ am dadhīdam madhu u ] L[ dakaṃ ] madhūdakam_ pitṛ [ ṛṣabhaḥ pitṝṣabhaḥ ] [ kḷ ḷ ]kāraḥ | +kḹk[ kāraḥ ]... ...yogaṃ sa...
||1.2.2|| [ avarṇa ivarṇe ] e |
avarṇaḥ khal-... ...ekāram āLpadya[ te | ]... ... | ta[ va ] i[ ha taveha | ]...kam_
||1.2.3|| uva[ rṇe o | ]
...uvarne pratyaye... L[ paraś ca l ]opam_ vyaṃ | tad bhava[ ti ] [ tava udakam tavodaka ]m || tava [ ṛṣabhaḥ tavarṣabhaḥ ]
||1.2.4||[ ṛvarṇe ar | ]
...raḥ khalu pa... ...ar_ bhavati para. lo[ pam āpadyate | ] L...vati | tava ṛṣa[ bhaḥ ] ta[ varṣabhaḥ ]...
||1.2.5|| ...varṇe al [ | ]
...varṇe pratya... ...lopam āpadyate | v-aṃ... [ tava ḷkā ] L [ raḥ ta ]valkāraḥ || tava e...
||1.2.6|| [ ekāre ] ai aikāre [ ca | ]
re pratyaye ... dyate paraś ca lopam [ āpadyate | ]... [ tava ] L[ eṣa ] tavaiṣa | sā aitikā[ yanī saitikāyanī ] odanam ...
||1.2.7|| [ okāre ] au aukāre [ ca | ]
kāre pratyaye au ... L [ pa ]raś ca lopam vyaṃ... vau danam... || dadhīdhi a[ tra ]
||1.2.8|| [ ivarṇo yam a sava ]rṇe na ca paro lopp[ yaḥ | ]
L asavarṇe pratyaye ... [ pa ]ro loppya...... [ dadhi a ]ttra dadhy attra | madhu attra |...
||1.2.9|| [ vam uvarṇaḥ | ]
uvarṇaḥ khalu pū... L[ va ]m āpadyate na ca pa[ ro lopyaḥ | ]... madhūdhu attra | ma[ dhv atra | ]
||1.2.10||[ ram ṛva ]rṇaḥ |
ṛva[ rṇa ]... ... pratyaye rakāram ā[ padyate | ] L... vyaṃ | tad bhavati | pitṛ[ arthaḥ pitrarthaḥ | ]... ...
||1.2.11|| lam ḷva[ rṇaḥ | ]
raḥ asava[ rṇe pratyaye ]... [ ā ]padyate na ca paro l[ opyaḥ | ]... L[ ]kḷ amaḥ klamaḥ || ne ana... ...
||1.2.12||[ e ay | ]
pūrvaḥ sarva... vati na... vati | ne anam_ nay[ nayanam ]
||1.2.13||L [ ai āy | ]
aikāraḥ khalu pū... āy bha[ vati ]... | tad bhavati... [ po ] anaḥ |
||1.2.14|| o av [ | ]
... L r-ṣu pratyayeṣu... vyaṃ tad bha[ vati ]... [ pau ] akaḥ |...
||1.2.15|| [ au āv | ]
...pūrvvaḥ sarvvas svareṣ-... L na ca paro lopyaḥ... [ pau akaḥ | ] [ pāva ]kaḥ || te [ āhuḥ | ]... [ tasmai ] āsanam [ | paṭo uttiṣṭha ] | tau imi | tau[ imau | ] L[ e ay_ ai āy_ o ]av_ au āv_
||1.2.16|| ay[ ādīnāṃ yavalopaḥ padānte na vā | ]
na vā | ay-... [ yava ]yor llopo [ bhavati ]... ...yā | vyaṃ | tad bhavati... L -ā tayāhuḥ | tasmai [ āsanam ]...[ sana ]m | yadivā... . | paṭa utti[ ṣṭha ] ḥ | tau imau | tā... L āhuḥ | tasmai ā... imau | e a... .v_ ayā...
||1.2.17|| [ lope ] tu pprakṛtiḥ |
a... L kārayor lope kṛ... [ ta ]d bhavati... [ tasmai ] āsanam [ tasmā āsanam | paṭo ] [ utti ]ṣ[ṭh]aḥ | paṭa uttiṣ[ṭh]a [ tau imau | tā imau | ] L[ te atra ] | paṭo atra |
||1.2.18|| e[ dotparaḥ padānte lopam akāra ]ḥ |
ekāra... r- akāro... vati | te atra | te tra[ | paṭo atra | paṭo tra | ] L ṛbudaḥ marā ṝ... rṇe na ca pa... varṇaḥ svara... loppyo vyaṃjane... L nādistho loppy-... .... | rore l-... ...vati | na... ...rūṛrutaḥ | mā ru... L... .m_
||1.2.19|| na vyañjane svar[ āḥ sandheyāḥ | ]
...[ vyaṃ ]jane pra... ... | tad yath[ ā ]... ... nadhighaṭa[ m ] ....
...L... samāptaḥ | ||

[odantapādaḥ]

||1.3.1|| [ odantā a i u ā nipātāḥ ] svar[ e ] prak[ ṛtyā | ]
pātā... svare pratyaye prakṛ[ tyā ] ... L iha haṃgho ā[ gacchāmi ]... ā gacchāmi... ...iha | a... ...vadh-asa | ā i...
||1.3.2|| [ dvivacanaLm anau | ]
dvivacanaṃ khalv...-ā bhava......imau ...
||1.3.3|| [ bahuvacana ]m amī |
bahuvacana...L...[ pra ]tyaye prakṛtyyā bha... | amī [ aśvāḥ | ]...
||1.3.4|| [ a ]nupadiṣṭā[ ś ca | ]
...nopadiṣṭrās te... L...ke ca te plutā... [āga]ccha | aśvabh- | t-...
...samāpta[ḥ ||]...

[vargapādaḥ]

...ṣaṭ_ atra | ṣaṭ_ [gadati] [tat atra ta]L[t ga]dati tṛṣṭup_ atra ... ...māḥ pa...
||1.4.1|| [vargaprathamāḥ padāntāḥ svaraghoṣavatsu]...tīyān
cavi[varjitāḥ] ...-āḥ svareṣu pratya... [tṛ]L...n āpadyante | c-... ...k_ tad bhavati | [vāk_ atra vāg atra |] []k_ gada[ti | vāg gadati | ṣaṭ_] [atra] ṣaḍatra | ṣaṭ_ gada[ti ṣaḍ gadati | tat_ ] L[atra] tad attra | tat_ gada[ti tad gadati | triṣṭup atra |] [tri]ṣṭub atra... ...dati ||
vāk maya[m_] ... ...yam_ ṣaṭ_ maya[m | tat mayam |] Lṣṭup_ mayam_ tṛṣṭu...
||1.4.2|| [paṃcame paṃ][camāṃ]s tṛtīyā...[n] ...
...ntāḥ paṃcame... ...n āpadyaṃte tṛtīyaṃ... [vāk] L[ma]yam_ vāṅmayam_... [maya]m_ ṣaṇmayam_... ...t_mayam_ ... ...tṣṭup_ mayam_ tṛ[ṣṭummayam yadi vā tṛ]Lṣṭupmayam ||
vāk_ [śūraḥ |] ...| ṣat_ śyāmā... ...m_tṛṣṭup_ śru... ...|
||1.4.3|| vargapprathamebhyaḥ ṣaśa...[kāraḥ svaraLyava]raparaś cchakāran na vā |
va... ...ra śakāraḥ svara... ...kāraparaḥ rakā... ...-yate vibhāṣayā | ... L ...śuraḥ vākchūraḥ |... ...-yāmaḥ | ṣaṭ chyā... ...tam_ tac chve... ...ṣṭup_ śrūyati | L ...ṣṭup śrūyati ||
... ...t hasati ... ...sati | tat_ h-... ...ṣṭ-p_ hasati | te L ...turtthan na vā | tebhya... .... pa ro hakāraḥ pūrvva... ...vibhāṣayā |... ...svaraghoṣavatsu tṛtī... L ...k_ hasati vāg ghasati... ...ṭ_ hasati |... ...ṣaḍ hasati | tat_ hasa... ...vā tad hasati | tṛ... L ...yadi vā tṛṣṭub ha... ...caraṇam_ tat_ cha... ...m tat_ jhaṣaṇam_... ...nam_ tat_ ṭha... L ...kanam_ tat_ ṇa... ...vargeșu | takāraḥ ... ...caṭavargeșu pratyaye... ...-yate | vyaṃ | aghoṣe... L ...d bhavati | tat_ lavaṇa... ...raṇam_ tac caraṇa... ...tac charaṇam_ tat_... ...nam_ tat_ jhaṣaṇam_... L ...ta+ tva | tat_ ṭāsanam_... ...nam_ taṭ ṭhadanam_... ...taḍ ḍa yanam_ tat_ ḍhau... ...nam_ tat_ ṇatva | ta... L ...kāraḥ khalu padā.... ...kā ram āpadyati | vyam |... ...ṇam_ tac śaraṇa... ...sagaṇ_ attra | rājan_...
||1.4.4|| tebhya eva hakāraḥ pūrvacaturthaṃ na vā |
||1.4.5|| pararūpaṃ takāro lacaṭavargeṣu |
||1.4.6|| caṃ śe |
||1.4.7|| [ṅaṇanā] L [hrasvopa]dhāḥ svare dviḥ |
ṅaṇanā kha... ...dhāḥ svare pratyaye dvi... ...vati tīryaṅ_ atra | tīrya... ...sugaṇṇ atra | rāja... L ...ś-t- | sugaṇ ṣa-ḍ-...
||1.4.8|| [ṅa]au kaṭābhyāṃ śaśase[ṣu vyavadhīyate |]
[ṅa]au khalu padāntau... ...kaṭābhyāṃ vyapadhīyaite... L ...tīryaṅ śete | tīryyaṅ-... ...-u gaṇṭ ṣaṇḍe | tī-y-... ...-sarasi || ṣaṭ_ saha... ...srāṇi | bhavān_ s-...
||1.4.9|| L ...takāreṇa vā |
ṭanau... ...tya ye takāreṇa vā... ...yā vyam tad bhava... ...saṭt sahasrāṇi ya... L ...bhavān_ sādhu | bhavāt s-... ...|| bhavān_ cara ...| no ntaś cachayoḥ ... ...pūrvvaṃ nakāraḥ kha... L ...yoḥ śakāram āpadya... ...tad bhavati | bhavā... ...ti | bhavāmn chat[t]re... ...ṇa | || bhavāṃn_ ṭāsaya... L ...ṭhayoḥ ṣakāram_ nak-... ...yoḥ parayoḥ... ...nusvārapūrvvam_ ...n ṭāsayati | bhavā-ṣ-ā... L ...dyate anusvārapū... ...lavaneṇa | bhav-... ...vān_ jayati | bha... ...vān_ + tva | bhavāṃn_... L ...ṣu + kāram_ | nakāraḥ... ...kāreṣu pratya... ...dya te | vyaṃ | tad bhavat-... ...bhavā+yati | bha... L ...ṇa | bhavāṃṣ ṭhakār-... ...vān_ ṭhakāreṇa... ...nakāraḥ khalu ра... ...yoḥ sakāram apadya-e... L ...tad bhavati | bhavān_ t-... ...vāṃn_ thakāreṇa... ...bhavāṃn_ lavaṇe... ...khalu padāntaḥ l-... L ...na bhava... ...bhavāg śuraḥ ||... ...vān_ śūraḥ | śi+... ...lu padāntaḥ śakāre pra...
||1.4.8|| no 'ntaś cachayoś śakāram anusvārapūrvam |
||1.4.9|| ṭaṭhayoḥ ṣakāram |
||1.4.10|| tathayoḥ sakāram |
||1.4.11|| le lam |
||1.4.12|| jajhañaśakāreṣu ñakāram |
||1.4.13|| śi ñcaṃ vā |
||1.4.14|| ḍaḍhaṇaparas tu ṇakāram |
||1.4.15|| mo 'nusvāraṃ vyañjane |
||1.4.16|| vargye tadvargapañcamaṃ vā |

[visarjanīyapādaḥ]

||1.5.1|| visarjanīyaś ce che vā śam ||
||1.5.2|| ṭe ṭhe vā ṣam ||
||1.5.3|| te the vā sam ||
||1.5.4|| kakhayor jihvāmūlīyaṃ na vā ||
||1.5.5|| paphayor upadhmānīyaṃ na vā ||
||1.5.6|| śe ṣe se vā vā pararūpam ||
||1.5.7|| um akārayormadhye ||
||1.5.8|| aghoṣavatoś ca ||
||1.5.9|| aparo lopyo 'nyasvare yaṃ vā ||
||1.5.10|| ābhobhyām evam eva svare ||
||1.5.11|| ghoṣavati lopam ||
||1.5.12|| nāmiparo ram ||
||1.5.13|| ghoṣavatsvaraparaḥ ||
||1.5.14|| raprakṛtir anāmiparo 'pi ||
||1.5.15|| eṣasaparo lopyo vyañjane ||
||1.5.16|| na visarjanīyalope punas sandhiḥ ||
||1.5.17|| ro re lopaṃ svaraś ca pūrvo dīrghaḥ ||
||1.5.18|| dvirbhāvaṃ svaraparaś chakāraḥ ||

[nipātapādaḥ]

||1.6.1|| ca vā hā haiva no haṃho utāho ho aho atho nipāto 'vyayam ||
||1.6.2|| antas svaḥ prātaḥ punar adho 'py ahaḥ ||
||1.6.3|| praparāniniruddussaṃvyavānuparyabhyadhipratisvāṅatyapyapopopasargāḥ ||
||1.6.4|| anvādyāḥ karmapravacanīyāḥ ||
||1.6.5|| parakārye vikāryādiḥ ||
||1.6.6|| pūrvakārye 'ntya iṣyate ||
||1.6.7|| kvacit pūrvaparau sarvau ||
||1.6.8|| saṃsāryaṃ yogasādhanam ||

[Nāmaprakaraṇam]

[liṅgapādaḥ]

||2.1.1|| dhātuvibhaktivarjam arthaval liṅgam ||
||2.1.2|| tasmāt parā vibhaktayaḥ ||
||2.1.3|| pañcādau ghuṭ ||
||2.1.4|| jasśasau napuṃsake ||
||2.1.5|| āmantrite siḥ sambuddhiḥ ||
||2.1.6|| āgama udanubandhaḥ svarād antyāt paraḥ ||
||2.1.7|| tṛtīyādau tu parādiḥ ||
||2.1.8|| idud agniḥ ||
||2.1.9|| īdūt stryākhyau nadī ||
||2.1.10|| ā śraddhā ||
||2.1.11|| antyāt pūrva upadhā ||
||2.1.12|| vyañjanān no 'nuṣaṅgaḥ ||
||2.1.13|| dhuḍ vyañjanam antaḥsthānunāsikam ||
||2.1.14|| akāro dīrghaṃ ghoṣavati ||
||2.1.15|| jasi ||
||2.1.16|| śasi sasya ca naḥ ||
||2.1.17|| akāre lopam ||
||2.1.18|| bhis ais vā ||
||2.1.19|| dhuṭi bahutve tve ||
||2.1.20|| osi ca ||
||2.1.21|| ṅasir āt ||
||2.1.22|| ṅas sya ||
||2.1.23|| ina ṭā ||
||2.1.24|| ṅer yaḥ ||
||2.1.25|| smai sarvanāmnaḥ ||
||2.1.26|| ṅasiḥ smāt ||
||2.1.27|| ṅiḥ smin ||
||2.1.28|| vibhāṣyete pūrvādeḥ ||
||2.1.29|| sur āmi sarvataḥ ||
||2.1.30|| jas sarva īm ||
||2.1.31|| alpāder vā ||
||2.1.32|| pūrvādeś ca ||
||2.1.33|| dvandvasthāc ca ||
||2.1.34|| nānyat sārvanāmikam ||
||2.1.35|| tṛtīyāsamāse ||
||2.1.36|| bahuvrīhau ca ||
||2.1.37|| diśāṃ vā ||
||2.1.38|| śraddhāyāḥ sir lopam ||
||2.1.39|| ṭausor e ||
||2.1.40|| sambuddhau ca ||
||2.1.41|| hrasvo 'mbārthānām ||
||2.1.42|| aur īm ||
||2.1.43|| ṅavanti yai yās yās yām ||
||2.1.44|| sarvanāmnas tu sasavo hrasvapūrvāḥ ||
||2.1.45|| dvitīyātṛtīyābhyāṃ vā ||
||2.1.46|| nadyā ai ās ās ām ||
||2.1.47|| sambuddhau hrasvaḥ ||
||2.1.48|| amśasor ādir lopam ||
||2.1.49|| īkārāntāt siḥ ||
||2.1.50|| vyañjanāc ca ||
||2.1.51|| agner amo 'kāraḥ ||
||2.1.52|| aukāraḥ pūrvam ||
||2.1.53|| śaso 'kāraḥ saś ca no 'striyām ||
||2.1.54|| ṭā nā ||
||2.1.55|| ado 'muś ca ||
||2.1.56|| ir edur oj jasi ||
||2.1.57|| sambuddhau ca ||
||2.1.58|| ṅe ca ||
||2.1.59|| ṅasiṅasor alopaś ca ||
||2.1.60|| goś ca ||
||2.1.61|| ṅir au sapūrvaḥ ||
||2.1.62|| sakhipatyor ṅiḥ ||
||2.1.63|| ṅasiṅasor umaḥ ||
||2.1.64|| ṛdantāt sapūrvaḥ ||
||2.1.65|| ā sau silopaś ca ||
||2.1.66|| agnivac chasi ||
||2.1.67|| ar ṅau ||
||2.1.68|| ghuṭi ca ||
||2.1.69|| dhātos tṛśabdasyār ||
||2.1.70|| svasrādīnāṃ ca ||
||2.1.71|| ā ca na sambuddhau ||
||2.1.72|| hrasvanadīśraddhābhyaḥ sir lopam ||
||2.1.73|| āmi ca nuḥ ||
||2.1.74|| tres trayaś ca ||
||2.1.75|| caturaḥ ||
||2.1.76|| saṅkhyāyāḥ ṣnāntāyāḥ ||
||2.1.77|| kateś ca jasśasor luk ||
||2.1.78|| niyo ṅir ām ||

[sakhipādaḥ]

||2.2.1|| na sakhiṣ ṭādāv agniḥ ||
||2.2.2|| patir asamāse ||
||2.2.3|| strī nadīvat ||
||2.2.4|| stryākhyāv iyuvau vāmi ||
||2.2.5|| hrasvaś ca ṅavati ||
||2.2.6|| napuṃsakāt syamor lopo 'pi na ca tad uktam ||
||2.2.7|| akārād asambuddhau muś ca ||
||2.2.8|| anyādes tu tuḥ ||
||2.2.9|| aur īm ||
||2.2.10|| jasśasoḥ śiḥ ||
||2.2.11|| dhuṭsvarād ghuṭi nuḥ ||
||2.2.12|| nāminaḥ svare ||
||2.2.13|| asthidadhisakthyakṣṇām anantaṣ ṭādau ||
||2.2.14|| bhāṣitapuṃskaṃ puṃvad vā ||
||2.2.15|| dīrgham āmi sanau ||
||2.2.16|| nāntasya copadhāyāḥ ||
||2.2.17|| ghuṭi cāsambuddhau ||
||2.2.18|| sāntamahator nopadhāyāḥ ||
||2.2.19|| apaś ca ||
||2.2.20|| antvasantasya cādhātoḥ sau ||
||2.2.21|| inhanpūṣāryamṇāṃ śau sau ca ||
||2.2.22|| uśanaspurudaṃso'nehasaḥ sāv anantaḥ ||
||2.2.23|| sakhyuś ca ||
||2.2.24|| ghuṭi tvai ||
||2.2.25|| diva ud vyañjane ||
||2.2.26|| au sau ||
||2.2.27|| vāmyā ||
||2.2.28|| yujer asamāse nur ghuṭi ||
||2.2.29|| abhyastād antir anakāro vā napuṃsake ||
||2.2.30|| tudabhādibhya īkāre ||
||2.2.31|| haner her ghir upadhālope ||
||2.2.32|| gorau ghuṭi ||
||2.2.33|| amśasor āḥ ||
||2.2.34|| panthimanthiṛbhukṣīṇāṃ sau ||
||2.2.35|| ananto ghuṭi ||
||2.2.36|| aghuṭsvare lopam ||
||2.2.37|| vyañjane caiṣāṃ niḥ ||
||2.2.38|| anuṣaṅgaś cākrunceḥ ||
||2.2.39|| puṃso 'nśabdalopaḥ ||
||2.2.40|| caturo vāśabdasyotvam ||
||2.2.41|| anaḍuhaś ca ||
||2.2.42|| sau nuḥ ||
||2.2.43|| sambuddhāv ubhayor hrasvaḥ ||
||2.2.44|| adasaḥ pade maḥ ||
||2.2.45|| aghuṭsvarādau seṭkasyāpi vanser vaśabdasyotvam ||
||2.2.46|| śvayuvamaghonāṃ ca ||
||2.2.47|| vāher vāśabdasyautvam ||
||2.2.48|| ancer alopaḥ pūrvasya ca dīrghaḥ ||
||2.2.49|| tiryaṅ tiraścaḥ ||
||2.2.50|| udaṅṅ udīcaḥ ||
||2.2.51|| pāt padaṃ samāsāntaḥ ||
||2.2.52|| avam asaṃyogād ano 'llopo 'luptavac ca pūrvavidhau ||
||2.2.53|| īṅyor vā ||
||2.2.54|| ā dhātor aghuṭsvare ||
||2.2.55|| īdūtor iyuvau svare ||
||2.2.56|| sudhīḥ ||
||2.2.57|| bhūr avarṣābhur apunarbhūḥ ||
||2.2.58|| anekākṣarayos tv asaṃyogād yavau ||
||2.2.59|| bhrūr dhātuvat ||
||2.2.60|| strī ca ||
||2.2.61|| vāmśasoḥ ||
||2.2.62|| bhavato vāder utvaṃ sambuddhau ||
||2.2.63|| avyayasarvanāmnaḥ svarād antyāt pūrvo 'kaḥ ||
||2.2.64|| ke pratyaye strīkṛtākārapare pūrvo 'kāra ikāram ||

[yuṣmatpādaḥ]

||2.3.1|| yuṣmadasmadoḥ padaṃ padāt ṣaṣṭhīcaturthīdvitīyāsu vasnasau ||
||2.3.2|| vāṃ nau dvitve ||
||2.3.3|| tvanmador ekatve te me ||
||2.3.4|| tvā mā tu dvitīyāyām ||
||2.3.5|| na pādādau ||
||2.3.6|| cādiyoge ca ||
||2.3.7|| eṣaṃ vibhaktāv antalopaḥ ||
||2.3.8|| yuvāvau dvivācinoḥ ||
||2.3.9|| amau cām ||
||2.3.10|| ān śasaḥ ||
||2.3.11|| tvam ahaṃ sau savibhaktyoḥ ||
||2.3.12|| yūyaṃ vayaṃ jasi ||
||2.3.13|| tubhyaṃ mahyaṃ ṅayi ||
||2.3.14|| tava mama ṅasi ||
||2.3.15|| at pañcamy advitve ||
||2.3.16|| bhyas bhyam ||
||2.3.17|| sāmākam ||
||2.3.18|| etvam asthānini ||
||2.3.19|| ātvaṃ vyañjanādau ||
||2.3.20|| raiḥ ||
||2.3.21|| aṣṭan sarvāsu ||
||2.3.22|| au tasmāj jasśasoḥ ||
||2.3.23|| arvann arvantim asāv anañaḥ ||
||2.3.24|| sau ca maghavan maghavā vā ||
||2.3.25|| jarā jaras svare vā ||
||2.3.26|| tricaturoḥ striyāṃ tisṛ catasṛ vibhaktau ||
||2.3.27|| tau raṃ svare ||
||2.3.28|| na nāmi dīrgham ||
||2.3.29|| nṛ vā ||
||2.3.30|| tyadādīnām a vibhaktau ||
||2.3.31|| kiṃ kaḥ ||
||2.3.32|| do 'dver maḥ ||
||2.3.33|| sau saḥ ||
||2.3.34|| tasya ca ||
||2.3.35|| idam iyam ayaṃ puṃsi ||
||2.3.36|| ad vyañjane 'nakaḥ ||
||2.3.37|| ṭausor anaḥ ||
||2.3.38|| tasmād bhirbhisaḥ ||
||2.3.39|| adasaś ca ||
||2.3.40|| sāvau silopaś ca ||
||2.3.41|| utvaṃ māt ||
||2.3.42|| e bahutve tv ī ||
||2.3.43|| apāṃ bhe daḥ ||
||2.3.44|| virāmavyañjanādiṣv anaḍunnahivansīnāṃ ca ||
||2.3.45|| srasidhvasoś ca ||
||2.3.46|| haśaṣacchāntejādīnāṃ ḍaḥ ||
||2.3.47|| dāder hasya gaḥ ||
||2.3.48|| cavargadṛgādīnāṃ ca ||
||2.3.49|| muhādīnāṃ vā ||
||2.3.50|| hacaturthāntasya dhātos tṛtīyāder ādicaturthatvam akṛtavat ||
||2.3.51|| sajuṣāśiṣo raḥ ||
||2.3.52|| iruror īrūrau ||
||2.3.53|| ahnaḥ saḥ ||
||2.3.54|| saṃyogāntasya lopaḥ ||
||2.3.55|| saṃyogāder dhuṭaḥ ||
||2.3.56|| liṅgāntanakārasya ||
||2.3.57|| na sambuddhau ||
||2.3.58|| na saṃyogāntalopo 'luptavat ||
||2.3.59|| isusdoṣāṃ ghoṣavati raḥ ||
||2.3.60|| dhuṭāṃ tṛtīyaḥ ||
||2.3.61|| aghoṣe prathamaḥ ||
||2.3.62|| vā virāme ||
||2.3.63|| rephasor visarjanīyaḥ ||
||2.3.64|| virāmavyañjanādāv uktaṃ napuṃsakāt syamor lope 'pi ||

[kārakapādaḥ]

||2.4.1|| avyayībhāvād akārāntād vibhaktīnām am apañcamyāḥ ||
||2.4.2|| vā tṛtīyāsaptamyoḥ ||
||2.4.3|| anyasmāl luk ||
||2.4.4|| avyayāc ca ||
||2.4.5|| rūḍhānāṃ bahutve 'striyām apatyapratyayasya ||
||2.4.6|| gargayaskavidādīnāṃ ca ||
||2.4.7|| bhṛgvatryaṅgiraskutsavasiṣṭhagotamebhyaś ca ||
||2.4.8|| yato 'paiti bhayam ādatte vā tad apādānam ||
||2.4.9|| īpsitaṃ ca rakṣārthānām ||
||2.4.10|| yasmai ditsā rocate dhārayate vā tat sampradānam ||
||2.4.11|| ya ādhāras tad adhikaraṇam ||
||2.4.12|| yena kriyate tat karaṇam ||
||2.4.13|| yat kriyate tat karma ||
||2.4.14|| yaḥ karoti sa kartā ||
||2.4.15|| kārayati yaḥ sa hetuś ca ||
||2.4.16|| teṣāṃ param ubhayaprāptau ||
||2.4.17|| prathamā vibhaktir liṅgārthavacane ||
||2.4.18|| āmantraṇe ca ||
||2.4.19|| śeṣāḥ karmakaraṇasampradānāpādānasvāmyādyadhikaraṇeṣu ||
||2.4.20|| paryapāṅyoge pañcamī ||
||2.4.21|| digitararte 'nyaiś ca ||
||2.4.22|| dvitīyainena ||
||2.4.23|| karmapravacanīyaiś ca ||
||2.4.24|| gatyarthakarmaṇi dvitīyācaturthyau ceṣṭāyām anadhvani ||
||2.4.25|| manyakarmaṇi cānādare 'prāṇini ||
||2.4.26|| namassvastisvāhāsvadhālaṃvaṣaḍyoge caturthī ||
||2.4.27|| tumarthāc ca bhāvavācinaḥ ||
||2.4.28|| tṛtīyā sahayoge ||
||2.4.29|| hetvarthe ||
||2.4.30|| kutsite 'ṅge ||
||2.4.31|| viśeṣaṇe ||
||2.4.32|| kartari ca ||
||2.4.33|| kālabhāvayoḥ saptamī ||
||2.4.34|| svāmīśvarādhipatidāyādasākṣipratibhūprasūtaiḥ ṣaṣṭhī ca ||
||2.4.35|| nirdhāraṇe ca ||
||2.4.36|| ṣaṣṭhī hetuprayoge ||
||2.4.37|| smṛtyarthakarmaṇi ||
||2.4.38|| karoteḥ pratiyatne ||
||2.4.39|| hiṃsārthānām ajvare ||
||2.4.40|| kartṛkarmaṇoḥ kṛti nityam ||
||2.4.41|| na niṣṭhādiṣu ||
||2.4.42|| ṣaḍo ṇo ne ||
||2.4.43|| manor anusvāro ghuṭi ||
||2.4.44|| vargye vargāntaḥ ||
||2.4.45|| tavargaś caṭavargayoge caṭavargau ||
||2.4.46|| nāmikaparaḥ pratyayavikārāgamasthaḥ siḥ ṣaṃ nuvisarjanīyaṣāntaro 'pi ||
||2.4.47|| raṣṛvarṇebhyo no ṇam anantyaḥ svarahayavakavargapavargāntaro 'pi ||
||2.4.48|| striyām ād āp ||
||2.4.49|| nadādyancvāhvansantṛsakhināntebhya ī ||
||2.4.50|| īkāre strīkṛte 'l lopyaḥ ||
||2.4.51|| svaro hrasvo napuṃsake ||

[taddhitādhyāyaḥ]

||2.6.41|| ...*
L vā | devarāja | devasakh... | chatropānaham | vāgvipruṣam | upaśaradam | ... -yakṣadharmāḥ surabhigandhi | vadhūjāni | gaṇī ...
||2.6.42|| [ ḍānubandhe ] nty[ ā ]der lopaḥ |
dānubandhe pratyaye a... ... -o dv[ ā ]daśa ||
||2.6.43|| ter [ v ]i[ ṃśa ] ter api |
ter lopo e[ ka ]viṃśa ... *
    • Sieg (1908: 205) surmises the final three syllables as śatam.
||2.6.44|| ...
L ...ava[ r ]n[ au ]... [ sauparṇe ]ya | vāsiṣṭha | gā[ ṅge ]yaḥ | kāpyaḥ gā[ r ]gya...
||2.6.45||...
n[ ā ]ntasya kvacit tu lopo bhavati sva... -dyam vartate | hāstinam | vemanya ||
||2.6.46|| u...Sä1 begins here....Ls tv otvam āpādyaḥ *
...[ t ]v[ a ][ m ā ]pādayitavyaḥ svare pratyaye ye caḥ bhā[ rgavaḥ ]... ||
||2.6.47|| eye kadrvās tu lupyate | MS 633: eyie kadrvās tu lupyate |
eye kadrvās tu lupyate | eyie kadrvās tu lupyate |MS 633
... tyaye pa...Sä2 ends here.
||2.6.48|| kāryāv avāvāvādeśāv okāraukārayor api |
||2.6.49|| vṛddhir ādau sani |
||2.6.50|| na yvoḥ padādyo vddhir āgamaḥ ||
| taddhitādhyāyaṣ ṣaṣṭhaḥ | ||

[strīpratyayādhyāyaḥ]

||2.7.1|| striyā[ m ]
||2.7.2|| [ ajād ]yadantād āp |
||2.7.3|| ṛnnebhyas tv ī |
||2.7.4|| vanauno ra ca |
||2.7.5|| na saṅkhyāyā |
||2.7.6|| mana...
||2.7.7|| ...naś ca bahuvrīhi |
||2.7.8|| na yas tu ḍ...
||2.7.9|| u[ dṛdḷda ]nubandhāt tv i |
||2.7.10|| pādauo vā |
||2.7.11|| anupasarjanāt |
||2.7.12|| nārī ||
||2.7.13|| yuūnas ti...
||2.7.14|| ...kāt |
||2.7.15|| ṇyāt ||
||2.7.16|| prācām āyaṇa[ ]gamaḥ...
||2.7.17|| [ kauravyāsu ]rimaāṇḍuūkāt |
||2.7.18|| lohitādikatantata |
||2.7.19|| āvādyā[ dāp ]
||2.7.20|| vataṇḍī ca |
||2.7.21|| vayasi prathame ||
||2.7.22|| [ dv ]igo |
||2.7.23||[ ṣaḍanubandhāt ]
||2.7.24|| [ g ]aurādeḥ ||
||2.7.25|| bahuvrīhyūdhasauso na ca ||
||2.7.26|| vā saṃyogaupadhāL...tat |
||2.7.27|| anaś cāllopikāṇḍata |
||2.7.28|| nās[ i ]kauodara[ kaṇṭhāntrajaṅ ]ghaghādantauṣṭhaśṛṅgata |
||2.7.29|| savidyamānanañpuūrvān na |
||2.7.30|| kro[ ḍādiba ]husvarāt |
||2.7.31|| antarvato nu garbhiṇyām |
||2.7.32|| pati[ vaj jīva ]bhartari ||
||2.7.33|| patyur naś ca |
||2.7.34|| samānāde |
||2.7.35|| vānyapurvopasarjanāt |
||2.7.36|| kāmukaān maithunecchāyām [ | ]
||2.7.37|| nāgāt sthaulye |
||2.7.38|| akṛte sthālatsthalāt |
||2.7.39|| gaugoṇād aāvapane |
||2.7.40|| piṇḍād anne |
||2.7.41|| amattre tu kuṇḍata |
||2.7.42|| ghaṭāc chilpī kṛte |
||2.7.43|| kumbhāt ||
||2.7.44|| asitādeś ca varṇata |
||2.7.45|| topadhātu nakāraś ca vā |
||2.7.46|| oudantād guṇavācina |
||2.7.47|| bahvādibhyām ||
||2.7.48|| bhuvovau nityam |
||2.7.49|| sakhyaśiṣvoś ca |
||2.7.50|| puṃyogāt tena ced ākhyā |
||2.7.51|| krikrītāt karaṇapurvāt |
||2.7.52|| putakratumanoLr e ca |
||2.7.53|| kutsitāgnivṛṣaṣākapi |
||2.7.54|| duhituḫ putro vā brahmasutabhojograrājata |
||2.7.55|| jātir āyopadhād astristrīta |
||2.7.56|| pākādyantantāt tathaiva ca |
||2.7.57|| iṇta |
||2.7.58|| manuṣyajātir e |
||2.7.59|| ūṅ uta |
||2.7.60|| paṅgukadruta |
||2.7.61|| saphalakṣmaṇavāmāder uraur ūroḥ |
||2.7.62|| aupamyasaṃhitāt |
||2.7.63|| bāhvantāc caiva saṃjñāyām |
||2.7.64|| valopa śvaśurasya ca | ||
strīpratyayādhyāyas saptama| catuṣṭhaṣṭayaṃ samāptam ||

[Ākhyātaprakaraṇam]

[Parasmaipādaḥ]

(From folio 13r4)
||3.1.1|| atha parasmaipadāni |
||3.1.2|| nava parāṇy ātmane |
||3.1.3|| trīṇi trīṇi prathamamadhyamottamā |
||3.1.4|| yugapadvaca[ n ]e para puruṣāṇām |
||3.1.5|| nāmnei prayujyamāne pi [ pra ]thamaḥ |
||3.1.5|| yuṣmadi madhyama |
||3.1.7|| asmady uttama |
||3.1.8|| adām [ d ]ādhau [ dā | ]
||3.1.9|| L[ kri ]yābhāvo dhātu |
||3.1.10|| kāle |
||3.1.11|| samprati varttamānā |
||3.1.12|| smenātite |
||3.1.13|| parokṣā |
||3.1.14|| bhūtakaraṇavatyaś ca |
||3.1.15|| bhavi[ ṣyati ] bhaviṣyantyāśigśvastanya |
||3.1.16|| tāsāṃ svasaṃjñābhiẖ kālaviśeṣa |
||3.1.17|| prayogataś ca |
||3.1.18|| pañcamy anumatotau |
||3.1.19|| samartha[ nāśi ]ṣeṣoś ca |
||3.1.20|| vidhyādiṣu saptamī ca [ | ]
||3.1.21|| kri[ ]samabhihāre sarvakāleṣu madhyamaikavacanaṃ pañcamyā [ | ]
||3.1.22|| [ ]yoge dyatanī |
||3.1.23|| māsmayoge hyastanī ca |
||3.1.24|| va[ rta ]mānā | ti tas | anti | si | thas | tha | mi | vas | mas | te | āte | antante | se | āthe | dhve | e | vahe mahe |
||3.1.25|| saptamī yāt | yātām | yus | yās | yātam | yāta | yām | yā[ va ]L| yāma | īta | īyātam | īran | īthās | īyāthām | īdhvam | īya | īvahehi | īma[ hi | ]
||3.1.26|| paṃcamī | tu | tam | antu | hi | tam | ta | āni | āva | āma | tām | ātām | antantām | sva | āthām | dhvam | [ ai | ] āvahai | āmahai | ||
||3.1.27|| hyastanī | di | tām | an | si | tam | ta | am | va | ma | ta | ā[ m | ] anta | thās | āthāms | dhvam | i | va[ h ]i | mahi |
||3.1.28|| evam evādyatanī | ||
||3.1.29|| parokṣā | aṭ | atus | u[ s | tha ]l | athus | a | aṭ | va | ma | e | āte | ire | se | āthe | dhve | e | vahe | mahe |
||3.1.30|| śvasta tā | [ tārau L| ] tāras | tāsi | tāsthats | tāstha | tāsmi | tāsvas | tāsmas | tā | tārau | tāras | tāse | tāsāthe | tā[ dhve | ] tāhe | tāsvahe | tāsmahe |
||3.1.31|| āśiśī | yā[ t ] | yāstām | yāsus | yās | yāstam | yāsta | yāsam | yāsva | yāsma | sīṣṭa | sīyāstām | sīran | sīṣṭamṣṭhās | sīyāsthām | sīdhvam | sīya | sīvahehi | sīmahehi |
||3.1.32|| syasahitāni tyādīni bhaviṣyantintī | syati | syatas | syanti | syasi | syathas | syatha | syāmi | syāvas | syāmas | syate | syete | syante | syase | syathe | syadhve | sye | syāvahe | syāmahe | ||
||3.1.33|| dyādīni kriyātti | tipattiḥ | syata | syatām | syan | syasi | syatam | syata | syam | syāva | syāma [ | syata | syetām | sya ]nte | syathās | syethām | syadhvam | sye | syāvahehi | syāmahehi | ||
||3.1.34|| ṣaḍ ādyās sārvadh[ ātukam | ]
[ ākhyāta ]prakaraṇaprathamaḫ pāda ||

[Pratyayapādaḥ]

||3.2.1|| pratyayaḫ paraḥ |
||3.2.2|| guptijkidbhyaḥ san |
||3.2.3|| mānba[ dhdānśānbhyo dīrgha ]ś cābhyāsasya |
||3.2.4|| dhātutor vā karmārmaṇas tu[ mantā ]d icchatinaikakartṛkāt |
||3.2.5|| nāmna ā[ tmecchāyāṃ yin | ]
||3.2.6|| [ mya ca ] |
||3.2.7|| upamānād ācāre |
||3.2.8|| kartur āyis salopaś ca |
||3.2.9|| in kāritaṃ ca dhātvarthe |
||3.2.10||[ dhātoś ca hetau | ]
||3.2.11|| [ curādeś ca | ]
||3.2.12|| L[ ini ] liṅgasyānekākṣarasyāntasvarāde[ r ] lo[ pa ]m |
||3.2.13|| raśabda ṛto laghor vyañja[ nādeḥ | ]
||3.2.14|| [ dhātor ekasvarād yaśabda ]ś cekrīyitetaṃ kriyāsamaṇibhihāre |
||3.2.15|| gupudhūpavicchipaṇipaner āya |
||3.2.16|| te dhātava |
||3.2.17|| [ cakāskāspratyayāntebhya ] ām parokṣāyām |
||3.2.18|| nāmyāde[ r ] gurumato nṛccha |
||3.2.19|| āsidayyayidaridradrābhyaś [ ca | ]
||3.2.20|| [ uṣavidajāgṛ ]bhyo vā |
||3.2.21|| bhibhīhrihrībhṛhuvāṃ sārvadhātukavac ca |
||3.2.22|| āma ttrṛkṛñ anuprayujyate |
||3.2.23|| asbhūdosbhuvau ca parasmai |
||3.2.24|| [ sij adyatanyām | ]
||3.2.25|| saṇ anidaś śiḍakṣāntān nāmyupadhād adṛśaḥ |
||3.2.26|| śridr[ u ]srukamikāritānāntebhyaś can kartari [ | ]*

[Dvirvacanapādaḥ]

||3.3.1|| dvirvacanam anabhyāsasyaikasvarasyādyasya ||
||3.3.2|| svarāder dvitīyasya ||
||3.3.3|| na nabadarāḥ saṃyogādayo 'ye ||
||3.3.4|| pūrvo 'bhyāsaḥ ||
||3.3.5|| dvayam abhyastam ||
||3.3.6|| jakṣādiś ca ||
||3.3.7|| caṇparokṣācekrīyitasananteṣu ||*
    • The edition of the Laghuvṛtti has caṇparokṣācekrīyitasannanteṣu.
||3.3.8|| juhotyādīnāṃ sārvadhātuke ||
||3.3.9|| abhyāsasyādi vyañjanam avaśeṣyam ||
||3.3.10|| śiṭparo 'ghoṣaḥ ||
||3.3.11|| dvitīyacaturthayoḥ prathamatṛtīyau ||
||3.3.12|| ho jaḥ ||
||3.3.13|| kavargasya cavargaḥ ||
||3.3.14|| na kavateś cekrīyite ||
||3.3.15|| hrasvaḥ ||
||3.3.16|| akāra ṛvarṇasya ||
||3.3.17|| dīrgha iṇaḥ parokṣāyām aguṇe ||
||3.3.18|| asyādeḥ sarvatra ||
||3.3.19|| tasmān nāgamaḥ parādir antaś cet saṃyogaḥ ||
||3.3.20|| ṛkāre ca ||
||3.3.21|| aśnoteś ca ||
||3.3.22|| bhavater aḥ ||
||3.3.23|| nijivijiviṣāṃ guṇaḥ sārvadhātuke ||
||3.3.24|| bhṛñhāṅmāṅām it ||
||3.3.25|| artipipartyoś ca ||
||3.3.26|| sany avarṇasya ||
||3.3.27|| uvarṇasya jāntassthāpavargaparasyāvarṇe ||
||3.3.28|| guṇaś cekrīyite ||
||3.3.29|| dīrgho 'nāgamāntasya ||
||3.3.30|| vancisransidhvansibhransikasipatipadiskandām anto nī ||
||3.3.31|| ato 'nto 'nusvāro 'nunāsikāntasya ||
||3.3.32|| japādīnāṃ ca ||
||3.3.33|| caraphalor uc ca parasyāsya ||
||3.3.34|| ṛmato rī ||
||3.3.35|| rirephau ca luki ||
||3.3.36|| alope samānasya sanval laghuni caṇpare ||
||3.3.37|| dīrgho laghoḥ ||
||3.3.38|| at tvarādīnāṃ ca ||
||3.3.39|| gaṇer ī ca ||
||3.3.40|| ito lopo 'bhyāsasya ||
||3.3.41|| sani mīmādārabhalabhaśakapatapadām is svarasya ||
||3.3.42|| āpnoter ī ||
||3.3.43|| danbher ic ca ||
||3.3.44|| digi dayateḥ parokṣāyām ||

[samprasāraṇapādaḥ]

||3.4.1|| saparasvarāyāḥ samprasāraṇam antassthāyāḥ ||
||3.4.2|| grahijyāvayivyadhivaṣṭivyacipracchivraścibhrasjām aguṇe ||
||3.4.3|| svapivaciyajādīnāṃ yaṇparokṣāśīṣṣu ||
||3.4.4|| parokṣāyām abhyāsasyobhayeṣām ||
||3.4.5|| vyatheś ca ||
||3.4.6|| na veñśvyor aguṇe ca ||
||3.4.7|| svapisyamivyeñāṃ cekrīyite ||
||3.4.8|| svāpeś caṇi ||
||3.4.9|| grahisvapipracchāṃ sani ||
||3.4.10|| cāyaḥ kī cekrīyite ||
||3.4.11|| pyāyaḥ pī parokṣāyām ||
||3.4.12|| śvayater vā ||
||3.4.13|| kārite ca saṃścaṇoḥ ||
||3.4.14|| hvayater nityam ||
||3.4.15|| abhyastasya ca ||
||3.4.16|| dyutisvāpyor abhyāsasya ||
||3.4.17|| na samprasāraṇe samprasāraṇam ||
||3.4.18|| vaśeś cekrīyite ||
||3.4.19|| pracchādīnāṃ parokṣāyām ||
||3.4.20|| sandhyakṣarāntānām ākāro 'vikaraṇe ||
||3.4.21|| na vyayateḥ parokṣāyām ||
||3.4.22|| mīnātiminotidīṅāṃ guṇavṛddhisthāne ||
||3.4.23|| sani ca dīṅaḥ ||
||3.4.24|| smijikrīṅām ini ||
||3.4.25|| sṛjidṛśor āgamo 'kāraḥ svarāt paro dhuṭi guṇavṛddhisthāne ||
||3.4.26|| dīṅo yo 'ntaḥ svarādāv aguṇe ||
||3.4.27|| ālopo 'sārvadhātuke ||
||3.4.28|| iṭi ca ||
||3.4.29|| dāmāgāyatipibatisthāsyatijahātīnām īkāro vyañjanādau ||
||3.4.30|| āśiṣy ekāraḥ ||
||3.4.31|| ana us sijabhyastavidābhyo 'bhuvaḥ ||
||3.4.32|| icas talopaḥ ||
||3.4.33|| her akārād ahanteḥ ||
||3.4.34|| noś ca vikaraṇād asaṃyogāt ||
||3.4.35|| ukārāc ca ||
||3.4.36|| ukāralopo vamor vā ||
||3.4.37|| karoter nityam ||
||3.4.38|| saptamyāṃ ye ca ||
||3.4.39|| asyokāraḥ sārvadhātuke 'guṇe ||
||3.4.40|| rudhāder vikaraṇānta lopaḥ ||
||3.4.41|| aster ādeḥ ||
||3.4.42|| abhyastānām ākārasya ||
||3.4.43|| kryādīnāṃ vikaraṇasya ||
||3.4.44|| ubhayeṣām īkāro vyañjanādāv adaḥ ||
||3.4.45|| ikāro daridrāteḥ ||
||3.4.46|| lopaḥ saptamyāṃ jahāteḥ ||
||3.4.47|| dhuṭi hanteḥ sārvadhātuke ||
||3.4.48|| śāser idupadhāyā aṇvyañjanayoḥ ||
||3.4.49|| hanter ja hau ||
||3.4.50|| dāstyor e 'bhyāsalopaś ca ||
||3.4.51|| asyaikavyañjanamadhye 'nādeśādeḥ parokṣāyām ||
||3.4.52|| thali ca seṭi ||
||3.4.53|| tṝphalabhajatrapaśranthigranthidanbhīnāṃ ca ||
||3.4.54|| na śasadadavādiguṇinām ||
||3.4.55|| svarādāv ivarṇo varṇāntasya dhātor iyuvau ||
||3.4.56|| abhyāsasyāsavarṇe ||
||3.4.57|| nor vikaraṇasya ||
||3.4.58|| ya ivarṇasyāsaṃyogapūrvasyānekākṣarasya ||
||3.4.59|| iṇaś ca ||
||3.4.60|| nor vakāro vikaraṇasya ||
||3.4.61|| juhoteḥ sārvadhātuke ||
||3.4.62|| bhuvo vo 'ntaḥ parokṣādyatanyoḥ ||
||3.4.63|| goher ūd upadhāyāḥ ||
||3.4.64|| duṣeḥ kārite ||
||3.4.65|| vāci tu virāge ||
||3.4.66|| mānubandhānāṃ hrasvaḥ ||
||3.4.67|| ici vā ||
||3.4.68|| janivadhyoś ca ||
||3.4.69|| odaudbhyāṃ yinnāyī svaravat ||
||3.4.70|| nāmyantānāṃ yaṇāyiyinnāśīś cekrīyiteṣu ye dīrghaḥ ||*
    • The edition of the Laghuvṛtti has nāmyantānāṃ yaṇṇāyiyinnāśīś cekrīyiteṣu ye dīrghaḥ.
||3.4.71|| iṇo 'nupasṛṣṭasya ||
||3.4.72|| ṛta īdantaś cvicekrīyitayinnāyiṣu ||
||3.4.73|| ir anyaguṇe ||
||3.4.74|| yaṇāśiṣor ye || *
    • The edition of the Laghuvṛtti has yaṇṇāśiṣor ye.
||3.4.75|| guṇo 'rtisaṃyogādyoḥ ||
||3.4.76|| cekrīyite ca ||
||3.4.77|| ghrādhmor ī ||
||3.4.78|| yiny avarṇasya ||
||3.4.79|| ader ghasḷ sanadyatanyoḥ ||
||3.4.80|| vā parokṣāyām ||
||3.4.81|| veño vayiḥ ||
||3.4.82|| hanter vadhir āśiṣi ||
||3.4.83|| adyatanyāṃ ca ||
||3.4.84|| iṇo gāḥ ||
||3.4.85|| iṅaḥ parokṣāyām ||
||3.4.86|| sanīṇiṅor gamiḥ ||
||3.4.87|| aster bhūr asārvadhātuke ||
||3.4.88|| bruvo vaciḥ ||
||3.4.89|| cakṣiṅaḥ khyāñ ||
||3.4.90|| vā parokṣāyām ||
||3.4.91|| ajer vī ||
||3.4.92|| adāder lug vikaraṇasya ||
||3.4.93|| juhotyādeś ca ||
||3.4.94|| vā cekrīyitasya ||
||3.4.95|| iṇsthādāpibatibhūbhyaḥ sicaḥ parasmai ||

[guṇapādaḥ]

||3.5.1|| nāmyantayor dhātuvikaraṇayor guṇaḥ ||
||3.5.2|| nāminaś copadhāyā laghoḥ ||
||3.5.3|| ani ca vikaraṇe ||
||3.5.4|| karoteḥ ||
||3.5.5|| mideḥ ||
||3.5.6|| abhyastānām usi ||
||3.5.7|| na ṇakārānubandhacekrīyitayoḥ ||
||3.5.8|| abhyastasya copadhāyā nāminaḥ svare guṇini sārvadhātuke ||
||3.5.9|| sani cāniṭi ||
||3.5.10|| adyatanyāśiṣoś cātmane ||
||3.5.11|| ṛdantānāṃ ca ||
||3.5.12|| sthādoś ca ||
||3.5.13|| bhuvaḥ sijluki ||
||3.5.14|| sūteḥ pañcamyām ||
||3.5.15|| dīdhīvevyoś ca ||
||3.5.16|| rudavidamuṣāṃ sani ||
||3.5.17|| nāmyantānām aniṭām ||
||3.5.18|| sarveṣām ātmane sārvadhātuke 'nuttame pañcamyāḥ ||
||3.5.19|| dvitvabahutvayoś ca parasmai ||
||3.5.20|| parokṣāyāṃ ca ||
||3.5.21|| sarvatrātmane ||
||3.5.22|| āśiṣi ca parasmai ||
||3.5.23|| saptamyāṃ ca ||
||3.5.24|| hau ca ||
||3.5.25|| tudāder ani ||
||3.5.26|| āmi vider eva ||
||3.5.27|| kuṭāder aninijaṭsu ||
||3.5.28|| vijer iṭi ||
||3.5.29|| vorṇoḥ ||
||3.5.30|| sthādor id adyatanyām ātmane ||
||3.5.31|| mucāder āgamo nakāraḥ svarād ani vikaraṇe ||
||3.5.32|| masjinaśor dhuṭi ||
||3.5.33|| radhijabhoḥ svare ||
||3.5.34|| neṭi radher aparokṣāyām ||
||3.5.35|| rabhilabhor avikaraṇaparokṣayoḥ ||
||3.5.36|| hudhuḍbhyāṃ her dhiḥ ||
||3.5.37|| asteḥ ||
||3.5.38|| śā ca śāsteḥ ||
||3.5.39|| lopo 'bhyastād antinaḥ ||
||3.5.40|| ātmane cānakārāt ||
||3.5.41|| śete rid anter ādiḥ ||
||3.5.42|| vetteḥ samprati parasmai vāḍādayaḥ ||
||3.5.43|| bruvaḥ pañcānām ādita āhiś ca ||
||3.5.44|| the thaś ca ||
||3.5.45|| ākārād aṭa au ||
||3.5.46|| ṝdantasyer aguṇe ||
||3.5.47|| ur oṣṭhyopadhasya ca ||
||3.5.48|| iny asamānalopopadhāyā hrasvaś caṇi ||
||3.5.49|| na śāsvṛdanubandhānām ||
||3.5.50|| lopaḥ pibater ī cābhyāsasya ||
||3.5.51|| tiṣṭhater it ||
||3.5.52|| jighrater vā ||

[Anuṣaṅgapādaḥ]

||3.6.1|| anidanubandhānām aguṇe 'nuṣaṅgalopaḥ ||
||3.6.2|| naśabdāc ca vikaraṇāt ||
||3.6.3|| parokṣāyām indhiśranthigranthidanbhīnām aguṇe ||
||3.6.4|| thali ca ||
||3.6.5|| danśisanjisvanjiranjīnām ani ||
||3.6.6|| asyopadhāyā dīrgho vṛddhir nāminām inijaṭsu ||
||3.6.7|| sici parasmai svarāntānām ||
||3.6.8|| vyañjanāntānām aniṭām ||
||3.6.9|| asya ca dīrghaḥ ||
||3.6.10|| seṭo vā ||
||3.6.11|| vadavrajaralantānām ||
||3.6.12|| śvijāgror guṇaḥ ||
||3.6.13|| ūrṇoter vā ||
||3.6.14|| artisartyor aṇi ||
||3.6.15|| jāgarteḥ kārite ||
||3.6.16|| yaṇāśiṣor ye ||*
    • The edition of the Laghuvṛtti has yaṇṇāśiṣor ye.
||3.6.17|| parokṣāyām aguṇe ||
||3.6.18|| ṛtaś ca saṃyogādeḥ ||
||3.6.19|| ṝdantānāṃ ca ||
||3.6.20|| ṛccha ṛtaḥ ||
||3.6.21|| śīṅaḥ sārvadhātuke ||
||3.6.22|| ayir ye ||
||3.6.23|| āyir icy ādantānām ||
||3.6.24|| śācchāsāhvāvyāveñpām ini ||
||3.6.25|| artihrīblīrīknūyīkṣmāyyādantānām antaḥ po yalopo guṇaś ca nāminām ||
||3.6.26|| pāter lo 'ntaḥ ||
||3.6.27|| dhūñprīṇātyor naḥ ||
||3.6.28|| bhiyaḥ ṣug vā ||
||3.6.29|| sphāyer vādeśaḥ ||
||3.6.30|| ruheḥ po vā ||
||3.6.31|| śader agatau taḥ ||
||3.6.32|| hantes taḥ ||
||3.6.33|| hasya hanter ghir ini coḥ ||
||3.6.34|| luptopadhasya ca ||
||3.6.35|| abhyāsāc ca ||
||3.6.36|| jer giḥ sanparokṣayoḥ ||
||3.6.37|| ceḥ kir vā ||
||3.6.38|| saṇo 'llopaḥ svare 'bahutve ||
||3.6.39|| daridrāter asārvadhātuke ||
||3.6.40|| vraścimasjor dhuṭi ||
||3.6.41|| yany okārasya ||
||3.6.42|| ākārasyosi ||
||3.6.43|| sandhyakṣare ca ||
||3.6.44|| asteḥ sau ||
||3.6.45|| dīdhīvevyor ivarṇayakārayoḥ ||
||3.6.46|| asandhyakṣarayor asya te tallopaś ca ||
||3.6.47|| nāmivyañjanāntād āyer ādeḥ ||
||3.6.48|| gamahanajanakhanaghasām upadhāyāḥ svarādāv anaṇy aguṇe ||
||3.6.49|| kāritasyānāmiḍvikaraṇe ||
||3.6.50|| yasyāpatyasyāsvarapūrvasya yinn āyīṣu ||
||3.6.51|| nalopaś ca ||
||3.6.52|| vyañjanād disyoḥ ||
||3.6.53|| yasyānany adhātoḥ ||
||3.6.54|| asya ca lopaḥ ||
||3.6.55|| sico dhakāre ||
||3.6.56|| dhuṭaś ca dhuṭi ||
||3.6.57|| hrasvāc cāniṭaḥ ||
||3.6.58|| iṭaś ceṭi ||
||3.6.59|| skoḥ saṃyogādyor ante ca ||
||3.6.60|| cavargasya kir asavarṇe ||
||3.6.61|| ho ḍhaḥ ||
||3.6.62|| dāder ghaḥ ||
||3.6.63|| naher dhaḥ ||
||3.6.64|| bhṛjādīnāṃ ṣaḥ ||
||3.6.65|| chaśoś ca ||
||3.6.66|| bhāṣitapuṃskaṃ puṃvad āyau ||
||3.6.67|| ād ātāmāthām āder iḥ ||
||3.6.68|| āte āthe iti ca ||
||3.6.69|| yāśabdasya ca saptamyāḥ ||
||3.6.70|| yāmyusor iyamiyusau ||
||3.6.71|| śamādīnāṃ dīrgho yani ||
||3.6.72|| ṣṭhivuklamvācamām ani ||
||3.6.73|| kramaḥ parasmai ||
||3.6.74|| gamiṣuyamāṃ chaḥ ||
||3.6.75|| paḥ pibaḥ ||
||3.6.76|| ghro jighraḥ ||
||3.6.77|| dhmo dhamaḥ ||
||3.6.78|| sthas tiṣṭhaḥ ||
||3.6.79|| mno manaḥ ||
||3.6.80|| dāṇo yacchaḥ ||
||3.6.81|| dṛśeḥ paśyaḥ ||
||3.6.82|| arter ṛcchaḥ ||
||3.6.83|| sarter dhāvaḥ ||
||3.6.84|| śadeḥ śīyaḥ ||
||3.6.85|| sadeḥ sīdaḥ ||
||3.6.86|| jā janer vikaraṇe ||
||3.6.87|| jñaś ca ||
||3.6.88|| pvādīnāṃ hrasvaḥ ||
||3.6.89|| ukārasya vṛddhir vyañjanādau guṇini sārvadhātuke ||
||3.6.90|| ūrṇoter vā ||
||3.6.91|| guṇo hyastanyāṃ ca ||
||3.6.92|| tṛher iḍ vikaraṇāt ||
||3.6.93|| bruva īḍ vacanādiḥ ||
||3.6.94|| aster disyoḥ ||
||3.6.95|| sicaḥ ||
||3.6.96|| rudādibhyaś ca ||
||3.6.97|| ado 'ṭ ||
||3.6.98|| sasya se 'sārvadhātuke taḥ ||
||3.6.99|| aṇi vacer od upadhāyāḥ ||
||3.6.100|| asyates tho 'ntaḥ ||
||3.6.101|| śvayater aḥ ||
||3.6.102|| pateḥ paptiḥ ||
||3.6.103|| kṛpe ro laḥ ||
||3.6.104|| upasargasyāyatau ||
||3.6.105|| girateś cekrīyite ||
||3.6.106|| vā svare ||
||3.6.107|| tṛtīyāder ghaḍhadhabhāntasya dhātor ādicaturthatvaṃ sdhvoḥ ||
||3.6.108|| lope ca disyoḥ ||
||3.6.109|| tathoś ca dadhāteḥ ||

[iḍāgamapādaḥ]

||3.7.1|| iḍāgamo 'sārvadhātukasyādir vyañjanāder ayakārādeḥ ||*
    • The edition of the Laghuvṛtti has iḍāgamo 'sārvadhātukasyādi vyañjanāder ayakārādeḥ.
||3.7.2|| snukramibhyāṃ ca parasmai ||
||3.7.3|| sārvadhātuke ca rudādeḥ ||
||3.7.4|| īśas se ||
||3.7.5|| īḍajanor dhve ca ||
||3.7.6|| se gamaḥ parasmai ||
||3.7.7|| hanṛdantāt sye ||
||3.7.8|| anjes sici ||
||3.7.9|| stusudhūñbhyaḥ parasmai ||
||3.7.10|| yamiraminamyādantānāṃ sir antaś ca ||
||3.7.11|| smipūṅranjvaśūkṝgṝdṛdhṛpracchāṃ sani ||
||3.7.12|| iṭo dīrgho graher aparokṣāyām ||
||3.7.13|| aniḍ ekasvarād ātaḥ ||
||3.7.14|| ivarṇād aśviśriḍīśīṅaḥ ||
||3.7.15|| uto 'yurunusnukṣukṣṇuvaḥ ||
||3.7.16|| ṛto 'vṛṅvṛñaḥ ||
||3.7.17|| śakeḥ kāt ||
||3.7.18|| pacivacisiciricivicimuceś cāt ||
||3.7.19|| praccheś chāt ||
||3.7.20|| yujirujiranji bhaji bhanji bhrasji bhuji yaji svanji masji tyaji sṛji nijiviji sanjer jāt ||
||3.7.21|| tudinudikṣudisvidyatividyativindativinatticchidibhidi śadisadipadiskandi hadyadi khider dāt ||
||3.7.22|| rādhirudhikrudhikṣudhibandhiśudhisidhyati budhi yudhivyadhisādher dhāt ||
||3.7.23|| hanimanyater nāt ||
||3.7.24|| āpitapitipisvapivapiśapichupikṣipilipilupisṛpeḥ pāt ||
||3.7.25|| yabhirabhilabhibhyo bhāt ||
||3.7.26|| yamiraminamigamer māt ||
||3.7.27|| riśiruśikruśi viśi liśi diśidṛśispṛśimṛśidanśeḥ śāt ||
||3.7.28|| tviṣi puṣyatikṛṣi śliṣi dviṣi piṣiviṣiśiṣiśuṣituṣiduṣeḥ ṣāt ||
||3.7.29|| vasatighases sāt ||
||3.7.30|| dahidihiduhimihi ruhilihi nahivaher hāt ||
||3.7.31|| grahaguhoḥ sani ||
||3.7.32|| uvarṇagupādibhyaś ca ||
||3.7.33|| bhuvaḥ sijluki ||
||3.7.34|| kṛ sṛ bhṛ vṛ studrusruśruva eva parokṣāyām ||
||3.7.35|| thaly ṛkārāt ||
||3.7.36|| kṛño 'suṭaḥ ||
||3.7.37|| suṭ samparyupebhyaḥ karotau bhūṣaṇe samavāye ca ||

[dhuṭpādaḥ]

||3.8.1|| padānte dhuṭāṃ prathamaḥ ||
||3.8.2|| rasakārayor visṛṣṭaḥ ||
||3.8.3|| ghaḍhadhabhebhyas tathordho 'dhaḥ ||
||3.8.4|| ṣaḍhoḥ kas se ||
||3.8.5|| tavargasya ṣaṭavargāṭ ṭavargaḥ ||
||3.8.6|| ḍhe ḍhalopo dīrghaś copadhāyāḥ ||
||3.8.7|| sahivahor od avarṇasya ||
||3.8.8|| dhuṭāṃ tṛtīyaś caturthe ||
||3.8.9|| aghoṣeṣv aśiṭāṃ prathamaḥ ||
||3.8.10|| asya vamor dīrghaḥ ||
||3.8.11|| svarāntānāṃ sani ||
||3.8.12|| hanigamiṅor upadhāyāḥ ||
||3.8.13|| nāmino rvor akurucchuror vyañjane ||
||3.8.14|| sasya hyastanyāṃ dau taḥ ||
||3.8.15|| ad dhātvādir hyastanyadyatanīkriyātipattiṣu ||
||3.8.16|| svarādīnāṃ vṛddhir ādeḥ ||
||3.8.17|| avarṇasyākāraḥ ||
||3.8.18|| asteḥ ||
||3.8.19|| eter ye ||
||3.8.20|| na māmāsmayoge ||
||3.8.21|| nāmyantād dhātor āśīradyatanīparokṣāsu dho ḍhaḥ ||
||3.8.22|| marjo mārjiḥ ||
||3.8.23|| dhātvādeḥ ṣaḥ saḥ ||
||3.8.24|| ṇo naḥ ||
||3.8.25|| nimittāt pratyayavikārāgamasthaḥ siḥ ṣatvam ||
||3.8.26|| śāsivasighasīnāṃ ca ||
||3.8.27|| stautīnnantayor eva ṣaṇi ||
||3.8.28|| luglope na pratyayakṛtam ||
||3.8.29|| svaravidhiḥ svare dvirvacananimitte kṛte dvirvacane ||
||3.8.30|| anubandho 'prayogī ||
||3.8.31|| śiḍ iti śādayaḥ ||
||3.8.32|| samprasāraṇaṃ yvṛto 'ntassthānimittāḥ ||
||3.8.33|| ar pūrve sandhyakṣare guṇaḥ ||
||3.8.34|| āruttare ca vṛddhiḥ ||