This shows you the differences between two versions of the page.
| Both sides previous revisionPrevious revision | |||
| wiki:wujastyk:susrutasamhita:03-su.sa:provisional-edition_sarirasthana [2022/07/10 04:02] – dominik | wiki:wujastyk:susrutasamhita:03-su.sa:provisional-edition_sarirasthana [2026/09/12 10:03] (current) – external edit 127.0.0.1 | ||
|---|---|---|---|
| Line 1: | Line 1: | ||
| <TEI xmlns=" | <TEI xmlns=" | ||
| - | < | + | < |
| < | < | ||
| < | < | ||
| - | < | + | < |
| + | the Nepalese MSS, new edition (NE)</ | ||
| </ | </ | ||
| < | < | ||
| + | |||
| < | < | ||
| - | | + | |
| + | | ||
| < | < | ||
| < | < | ||
| < | < | ||
| <p> | <p> | ||
| - | <ref target=" | + | <ref target=" |
| - | | + | |
| - | | + | |
| - | | + | |
| + | License. </ | ||
| </p> | </p> | ||
| < | < | ||
| - | < | + | < |
| + | | ||
| < | < | ||
| </ | </ | ||
| Line 25: | Line 30: | ||
| <p> | <p> | ||
| < | < | ||
| - | < | + | < |
| - | by the author or licensor (but not in any way that suggests that | + | |
| - | | + | |
| - | < | + | |
| - | | + | < |
| - | | + | |
| + | | ||
| </ | </ | ||
| </p> | </p> | ||
| - | < | + | < |
| - | Commons website.</ | + | |
| - | < | + | < |
| - | rights of any copyright owners, known or unknown.</ | + | |
| </ | </ | ||
| < | < | ||
| Line 43: | Line 49: | ||
| < | < | ||
| < | < | ||
| - | < | + | < |
| < | < | ||
| - | < | + | < |
| + | | ||
| </ | </ | ||
| Line 52: | Line 59: | ||
| <msDesc xml: | <msDesc xml: | ||
| < | < | ||
| - | <idno type=" | + | <idno type=" |
| </ | </ | ||
| </ | </ | ||
| - | | + | < |
| - | </fileDesc> | + | <witness xml: |
| + | | ||
| + | <idno type=" | ||
| - | | + | <witness xml: |
| + | type=" | ||
| + | <idno type=" | ||
| + | Devanāgarī. 67 ff. Filmed as reel no A 224-9. Covers 1.8.3 - | ||
| + | 1.44.24 of the Sūtrasthāna. </ | ||
| + | <witness xml: | ||
| + | > | ||
| + | <idno type=" | ||
| + | Devanāgarī. See description at PanditProject <ptr | ||
| + | target=" | ||
| + | /> | ||
| + | |||
| + | <witness xml: | ||
| + | > | ||
| + | <idno type=" | ||
| + | in Western Indian Devanāgarī. See description at PanditProject | ||
| + | <ptr | ||
| + | target=" | ||
| + | />. </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| < | < | ||
| <change when=" | <change when=" | ||
| + | <change when=" | ||
| + | based on H </ | ||
| + | <change when=" | ||
| + | on H. Removed MS transcription coding.</ | ||
| </ | </ | ||
| - | | + | |
| </ | </ | ||
| - | | + | |
| - | + | ||
| - | <text xml: | + | < |
| < | < | ||
| - | + | ||
| <div n=" | <div n=" | ||
| - | | + | |
| - | < | + | < |
| - | + | ||
| <div n=" | <div n=" | ||
| - | < | + | < |
| - | + | ||
| - | | + | |
| + | 3.1.1 below. </ | ||
| + | | ||
| + | to 3.2.35, at which point the scribe stopped writing in | ||
| + | mid-folio.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ sarvvabhūtacintāṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sarvvabhūtānāṅ kāraṇam akāraṇaṃ sattvarajastamo< | ||
| + | > </ | ||
| + | avyaktan nāma | tad ekam anekeṣāṃ kṣetrajñānām adhiṣṭhānaṃ | ||
| + | samudra ivodakaukasāṃ bhāvānām ||< | ||
| + | /></ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmād avyaktān mahān utpadyate talliṅga eva | talliṅgāc ca | ||
| + | mahatas tallakṣaṇa evāhaṅkāra utpadyate | sa trividho | ||
| + | vaikārikas taijaso bhūtādir iti | tatra vaikārikād ahaṃkārāt | ||
| + | tallakṣaṇāny evaikādaśendriyāṇy utpadyante || tad yathā | | ||
| + | śrotraṃ tvak cakṣur jjihvā ghrāṇo vāg< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | itarāṇi pañca karmmendriyāṇi | ubhayātmakam manaḥ | bhūtādes | ||
| + | tallakṣaṇāny eva pañcatanmātrāṇy utpadyante || tad yathā || | ||
| + | śabdatanmātraṃ | sparśatanmātraṃ | rūpatanmātraṃ | | ||
| + | rasatanmātraṃ | gandhatanmātram iti | tebhyo bhūtāni | ||
| + | vyomānilānalajalorvvyas tebhyas tadviśeṣāḥ | ||
| + | śabdasparśarūparasagandhāḥ | evam etāni caturvviṃśati tattvāni | ||
| + | vyākhyātāni bhavanti |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra buddhīndriyāṇāṃ śabdādayo viṣayāḥ | karmmendriyāṇāṃ | ||
| + | yathāsaṃkhyaṃ vacanādānānandavisarggaviharaṇāni |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> avyaktam mahān ahaṃkāraḥ pañca tanmātrāṇi cety aṣṭau | ||
| + | prakṛtayaḥ | śeṣāḥ ṣoḍaśa vikārāḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> svaḥ svaś caiṣāṃ viṣayo ' | ||
| + | xml: | ||
| + | |<anchor xml: | ||
| + | ahaṃkārasyeśvaraḥ | manasaś candramāḥ | diśaḥ śrotrasya | | ||
| + | tvaco vāyuḥ | sūryaś cakṣuṣaḥ | rasanasyāpaḥ | pṛthivī | ||
| + | ghrāṇasya | vāco ' | ||
| + | pāyor mmitraḥ | prajāpatir upasthasyeti |< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sarvva evācetanaḥ eṣa varggaḥ |< | ||
| + | xml: | ||
| + | cetayitā | sa tu karaṇakāryasaṃprayuktaḥ | saty apy acaitanye | ||
| + | pradhānasya puruṣakaivalyārthām pravṛttim upadiśanti | | ||
| + | kṣīrādīṃś cātra hetūn udāharanti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrdhvam prakṛtipuruṣayoḥ sādharmmyavaidharmmye | ||
| + | vyākhyāsyāmaḥ || ubhāv apy anādī ubhāv apy anantau | ubhāv api | ||
| + | nityau |<anchor xml: | ||
| + | apy aliṅgau ubhau ca sarvvagatāv iti ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | bījadharmmiṇī prasavadharmminī amadhyasthadharmmiṇī< | ||
| + | xml: | ||
| + | cetanāvantaḥ |<anchor xml: | ||
| + | abījadharmmiṇo ' | ||
| + | |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra kāraṇānurūpaṃ kāryam iti kṛtvā sarvva evaite ca viśeṣāḥ | ||
| + | sattvarajastamomayā bhavanti | tadañjanatvāt tanmayatvāc ca | ||
| + | tadguṇa eva puruṣo bhavatīty eke bhāṣante |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vaidike tu ||< | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato jātāni bhūtāni tadguṇāny eva nirddiśet |< | ||
| + | xml: | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasyopayogo ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yato ' | ||
| + | |<anchor xml: | ||
| + | āyurvvede varṇṇyante tathaivendriyārthāḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> na cāyurvvedaśāstreṣūpadiśyante sarvvagatāḥ kṣetrajñā nityāś | ||
| + | ca | asarvvagateṣu ca kṣetrajñeṣu nityeṣu ca puruṣākhyāpakān | ||
| + | hetūn udāharanti āyurvvedasiddhāntāt|< | ||
| + | xml: | ||
| + | tiryagyonimānuṣadeveṣu ca sañcaranti dharmmādharmmanimittaṃ | ||
| + | |<anchor xml: | ||
| + | carāḥ paramasūkṣmāś cetanāvantaḥ śāśvatāḥ śukrārttavayoḥ | ||
| + | sannipāteṣv abhivyajyante | yato ' | ||
| + | pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ puruṣa iti |< | ||
| + | xml: | ||
| + | cikitsāyām adhikṛtaḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasya khalu sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnaḥ prāṇāpānau | ||
| + | nimeṣonmeṣau buddhir mmanaḥ saṃkalpo vicāraṇānusmṛtijñānam | ||
| + | adhyavasāyo viṣayopalabdhiś ca guṇāḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sāttvikās tu ānṛśaṃsyaṃ samvibhāgarucitā titikṣā satyan dharma | ||
| + | āstikyaṃ jñānaṃ buddhir medhā dhṛtir anabhiṣvaṅgatā ca || | ||
| + | rājasās tu duḥkha< | ||
| + | duḥśīlatvam akāruṇyam ānṛtikatvam ahaṃkāro dambho māno harṣaḥ | ||
| + | kāmakrodhaś ceti || tāmasās tu viṣāditvaṃ nāstikyam | ||
| + | adharmmaśīlatā buddhinirodho ' | ||
| + | akarmmaśīlatā nidrālutvañ ceti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āntarikṣās tu śabdaḥ śabdendriyaṃ sarvvacchidrasamūho | ||
| + | viviktatā ca |<anchor xml: | ||
| + | sparśaḥ sparśendriyaṃ sarvvaceṣṭāsamūhaḥ sarvvaśarīraspandanaṃ | ||
| + | laghutā ca | taijasās tu rūpaṃ rūpendriyaṃ varṇṇaḥ santāpo | ||
| + | bhrājiṣṇutā paktir amarṣas taikṣṇyañ ca | āpyās tu raso ca | ||
| + | rasendriyaṃ sarvvadravasamūho gurutā śaityaṃ sneho retaś ca | | ||
| + | pārthivās tu gandho gandhendriyaṃ sarvvamūrttisamūho gurutā ca | ||
| + | |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sattvabahulam ākāśaṃ | rajobahulo vāyuḥ | | ||
| + | sattvarajobahulo ' | ||
| + | pṛthivī ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | sve sve dravyeṣu sarvveṣāṃ vyaktalakṣaṇam iṣyate ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> aṣṭau prakṛtayaḥ proktā vikārāś caiva ṣoḍaśa | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | |||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ śukraśoṇitaviśuddhiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vāta< | ||
| + | xml: | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | bhavanti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> teṣu vātavarṇṇavedanaṃ vātena | pittavarṇṇavedanaṃ pittena | | ||
| + | śleṣmavarṇṇavedanaṃ śleṣmaṇā | śoṇitavarṇṇam pittavedanaṃ | ||
| + | śoṇitena | kuṇapañ ca raktena | granthibhūtaṃ śleṣmavātābhyāṃ | ||
| + | | pūtipūyanibhaṃ pittaśoṇitābhyāṃ | kṣīṇaśukraṃ | ||
| + | pittamārutābhyāṃ | mūtrapurīṣagandhi sannipātena | teṣu | ||
| + | kuṇapa< | ||
| + | > </ | ||
| + | mūtrapurīṣaretasas tv asādhyā iti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ārttavam api tribhir ddoṣaiḥ śoṇitacaturthaih pṛthak dvandvais | ||
| + | tribhiḥ samastaiś copasṛṣṭam abījan bhavati | tad api | ||
| + | doṣavarṇṇavedanābhir vvijñeyaṃ | teṣu kuṇapagranthi< | ||
| + | > </ | ||
| + | anyac ceti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra vātātmake retasi bilvavidārīkṣīram āsthāpanam | | ||
| + | madhūka< | ||
| + | > </ | ||
| + | vidadhyāt || dāḍima< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pittātmake retasi payasyāśrīparṇṇīmadhukavipakvaṃ kṣīram | ||
| + | āsthāpanaṃ | sarjjadhavakalkaṃ yonyā dhārayet | | ||
| + | madhukavipakvaṃ tailam anuvāsanaṃ | tad evottarabastiñ ca | ||
| + | vidadhyāt | kāṇḍekṣu< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | pāyayet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śleṣmātmake retasi rājavṛkṣakaṣāyam āsthāpanaṃ | | ||
| + | pippalīviḍaṅgamadhuvipakvan tailam anuvāsanan | tad | ||
| + | evottarabastiñ ca vidadhyāt | pāṣaṇabheda< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | prayacchet pānārthaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kuṇapākhye pibet sarppiḥ śālasārādisādhitaṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> parūṣakavaṭādibhyām pūyābhe cāpi sādhitam || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> viṭprabhe pāyayet sarppiś citrakośīrahiṅgubhiḥ |< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> snehādīnāṃ kramaṃ kuryāt ṣaṭsv eteṣu paṇḍitaḥ ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> asevanāc ciraṃ strīṇāṃ kriyāyogāt tathaiva ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tathāmlaṃ lavaṇaṃ rūkṣaṃ śuktaṃ paryuṣitan tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tathārttavadoṣe ca snehādikarmam upadiśet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatrāśaṇavātātmake bhaṅgābhadradārukāśmaryaphalasiddhaṃ ghṛtam | ||
| + | pāyayet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | > </ | ||
| + | kṛsarapāyasapiṇḍaṃ yonyān dhārayet | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> madhukamuṅgaparṇṇīkaṣāyam ācamanaṃ pittātmake cārttave | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kākolīkṣīravidārīkvāthaṃ śarkkarāyuktam pāyayet | | ||
| + | madhūkapuṣpakāśmaryaphalakvātham phānitayuktam vā | ||
| + | candanapayasyākalkaṃ yonyān dhārayet | nimbagairikakaṣāyam | ||
| + | ācamanaṃ || śleṣmātmake bhadraśriyakaṭukarohiṇīkaṣāyam pāyayet | ||
| + | | kṣīravṛkṣaprabālakalkam vā | tindukakapithaśalāṭucūrṇṇam vā | ||
| + | kṣaudreṇa lehayet | sarjjadhavakalkaṃ yonyān dhārayet | | ||
| + | lodhratindukakaṣāyam ācamanaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> granthibhūte śṛṅgaverapāṭhācūrṇṇayuktaṃ śvetasurasām | ||
| + | prayacchet | kuṣṭhabhadradārukalkaṃ yonyān dhārayet | teṣām | ||
| + | eva kaṣāyam ācamanaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kuṇapākhye mañjiṣṭhābhadraśriyakaṣāyaṃ pāyayet || | ||
| + | kuṭajaphalabhadraśriyacandanam vā śarkkarāyuktaṃ || pūyābhe vā | ||
| + | tad eva prayacchet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> khadirārjjunakalkaṃ yonyāṃ hārayet | tayor eva kaṣāyam | ||
| + | ācamanaṃ || krimijāte vidañgapāribhadrakamañjiṣṭhākaṣāyam | ||
| + | pāyayet | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣaudrayuktaṃ surāṣṭāṣṭrārocanākalkam bhadraśriyakalkaṃ yonyān | ||
| + | dhāryet | tayor eva kaṣāyam ācamanam bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <!-- | ||
| + | <l xml: | ||
| | | ||
| - | <l xml: | + | |
| - | vyākhyāsyāmaḥ ||</l> | + | |
| | | ||
| - | | + | |
| - | edited. KL699 is a witness only for the first line, above.</label> | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | | + | |
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | satvarajastamolakṣaṇam aṣṭarūpam akhilasyāsya jagataḥ sa|| ||mbhavahetur avyaktannāma || | + | |
| - | tad ekam anekeṣāṃ kṣetrajñānām adhiṣṭhānāṃ | samudra | + | |
| - | | + | </lg> |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | eva | talliṅgāc ca mahatas tallakṣaṇa evāhaṅkāra utpadyate | sa trividho | + | |
| - | vaikārikas taijaso bhūtādir iti | tatra | + | |
| - | vaikārikād ahaṃkārāt tallakṣaṇāny evaikādaśendriyāṇy utpadyante || tadyathā | + | </lg> |
| - | || śrotraṃ tvak cakṣur jjihvā ghrāṇo vāg ghastopasthapāyupādamanānsīti | tatra | + | |
| - | pūrvvāṇi pañca vuddhīndriyāṇi | itarāṇi pañca karmmendriyāṇi | + | |
| - | | + | |
| - | | + | |
| - | | gandhatanmātram iti | tebhyo bhūtāni | + | |
| - | vyomānilānalajalor vvyastebhyas tadviśeṣāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ | | + | |
| - | evam etāni caturvviṃśati tatvāni vyākhyātāni bhavanti |</l> | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | viṣayāḥ | karmmendriyāṇāṃ yathāsaṃkhyāvacanādān ānandavisarggaviharaṇāni | + | |
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | cety aṣṭau prakṛtayaḥ śeṣāḥ ṣoḍaśavikārāḥ</l> | + | |
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | vibhutvaṃ | svayam adhyātmam adhidevan tu | atha | + | |
| - | vuddher vvrahyā | ahaṃkārasyeśvaraḥ | manasaś candramāḥ | diśaḥ śrotrasya | | + | |
| - | tvaco vāyuḥ | sūryaś cakṣuṣaḥ | rasanā āpaḥ | pṛthivī ghrāṇasya | vāco ' | + | </lg> |
| - | | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | varggaḥ | puruṣaś ca pañcaviṃśatitamaś cetayitā | sa tu | + | |
| - | karaṇakāryasaṃprayuktaḥ saty apy acetanye pradhānasya puruṣakaivalyārthān | + | <trailer xml: |
| - | pravṛttim upadiśanti | kṣīrādīm̐ś cātra hetūr udāharanti | + | </lg> |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | | + | |
| - | ubhāv apy anityau | ubhāv apy aparau ubhāv apy aliṅgau ubhau ca | + | </lg> |
| - | sarvvagatāv iti || ekā tu prakṛtir acetanā triguṇā vījadharmmiṇī | + | |
| - | prasavadharmminī madhyadharmmiṇī ceti | vahavas tu puruṣāś cetanāv antaḥ | | + | |
| - | aguṇā avījadharmmiṇo prasavadharmmiṇo madhyasthadharmmiṇaś ceti |</l> | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | | + | |
| - | tad añcanatvāt tanmayatvāc ca tadguṇe eva puruṣo | + | /> |
| - | | + | </l> |
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | | + | |
| - | kālaḥ | + | |
| + | <lg xml: | ||
| + | | ||
| + | snānānulepanālaṅkāra< | ||
| + | divāsvapnāñjanāśru< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | < | ||
| + | kiṃ kāraṇaṃ | divā svapatyā badhiraḥ | añjanād andhaḥ | | ||
| + | rodanād vikṛtadṛṣṭiḥ | snānānulepanād duḥśīlaḥ | tailābhyaṅgāt | ||
| + | kuṣṭhī | nakhāvakarttanāt kunakhaḥ | pralepanāt khalatiḥ | | ||
| + | mārutāyāsasevanād unmatto garbhbho bhavatīty evam etān< | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | karatala< | ||
| + | anyatama< | ||
| + | | tataḥ śuddhasnātān tu caturthyām anāhata< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | < | ||
| + | api tat kasya hetoḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato vidheyaṃ putrīyam upādhyāyaḥ samācaret | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato ' | ||
| + | māsaṃ brahmacārī tailamāṣottāhārān nārīm upagacched rātrau | ||
| + | sāmabhir abhiviśvāsya vikalpyam evaṃ caturthyāṃ ṣāṣṭhyām | ||
| + | aṣṭamyān daśamyāṃ dvādaśyāñ copeyād |< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | < | ||
| + | image A 1267_11_67.jpg, | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <!-- 29, 30 and most of 31 missing | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ataḥ paraṃ< | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> labdhagarbhā< | ||
| + | lakṣmaṇā< | ||
| + | > </ | ||
| + | abhiṣūyāt | trīṃś caturo vā bindūn dadyād dakṣiṇe nāsāpuṭe | ||
| + | putrakāmāyai vāme strīkāmāyai na cainan niṣṭhīved iti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ślokāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śukram icchanti kecit tu kṣaudratailasamaprabham || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śaśāsṛkpratimaṃ yat tu yad vā lākṣārasopamaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | tad ārtavam praśansanti yac ca na virajyate || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tad evātiprasaṅgena pravṛttam anṛtāv api | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> asṛgdaraṃ bhavet sarvvan sāṅgamarddan savedanaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dāhaḥ pralāpaḥ pāṇḍutvan tandrā rogāś ca vātajāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> doṣair āvṛtamārggatvād ārttavan naśyati striyāḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra māṃsa< | ||
| + | || | ||
| + | < | ||
| + | pāne mūtram udaśvic ca dadhiśuktañ ca bhojane | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣīṇam prāgīritaṃ raktaṃ salakṣa-ṇacikitsitaṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dhruvañ caturṇṇāṃ sānnidhye garbhbhaḥ syād vidhipūrvvakaḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> evaṃ jātā rūpavanto mahāsattvāś cirāyuṣaḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra tejodhātur varṇṇānām prabhavaḥ iti kṛtvā yadā | ||
| + | garbhotpattāv apāndhātuprāyam āhāram bhavati tadā garbhbhasya | ||
| + | gauratvaṃ |<anchor xml: | ||
| + | kṛṣṇatvaṃ | pṛthivyākāśadhātuprāyaḥ śyāmatvaṃ | yādṛdvarṇṇam | ||
| + | āhāram upasevate garbhbhiṇī tadvarṇṇaḥ prasavo bhavatīty eke | ||
| + | bhāṣante | yathā kṛṣṇapītaśvetāsu bhūmiṣu sarppa< | ||
| + | > </ | ||
| + | xml: | ||
| + | ||< | ||
| + | apratipannan tejodhātur jjātyandhaṃ karoti | tad eva | ||
| + | raktānugataṃ raktākṣaṃ | śleṣmānugataṃ śuklākṣaṃ | | ||
| + | pittānugatam piṅgākṣaṃ | vātānugatam vikṛtākṣaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pittaṃ kaphayutaṃ yasya nirmmalaṃ yāti locane | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vinirddhūtamalaḥ śleṣmā yadā vrajati locane | | ||
| + | < | ||
| + | tasya netre prakāśete śuklamaṇḍalamaṇḍale || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> raktaṅ kaphayutaṃ yasya yadā vrajati locane || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ghṛtakumbho yathā hy agnim āśritaḥ pravilīyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bīje tu vāyunā bhinne dvau jīvau kukṣim āgatau | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> miśrībhāve yadā puṃso retas subahunirmmalaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | tadā prasūyate nārī garbhbhiṇī dārakadvayaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> miśrībhāve striyāś caiva bahuśukraṃ yadā bhavet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āsekyo nāma bhavati strīpuṃsor alpabījayoḥ || | ||
| + | < | ||
| + | sa śuklaṃ prāśya labhate dhvajocchrāyam asaṃśayaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yaḥ pūtiyonau jāyeta sa saugandhikasaṃjñitaḥ || | ||
| + | < | ||
| + | sa yoniśephasor ggandham āghrāya labhate balam || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sve gude brahmacaryād yaḥ strīṣu svāsu pravartate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dṛṣṭvā vyavāyam anyeṣāṃ vyavāyāya pravarttate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kaumāryāṃ yas tv ṛtau mohād aṅganeva pravartate | | ||
| + | < | ||
| + | tatra strīceṣṭitākāro jāyate ṣaṇḍhasaṃjñakaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṛtau puruṣavac cāpi yadi yoṣit prapadyate | | ||
| + | < | ||
| + | tatra kanyā yadi bhavet sā bhaven naraceṣṭitā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āsekyaś ca sugandhī ca kumbhīkaś cerṣyakas tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> anayor vviprakṛtyā tu teṣāṃ śukravahā sirā || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ākārācāracintābhir yādṛśībhiḥ samanvitau | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu nārī nārī ca maithunāyopakalpataḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sarppa< | ||
| + | > </ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> garbhbho vātaprakopeṇa dauhṛdena vimānitaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> mātāpitror anācārād aśubhaiś ca purākṛtaiḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> malālpatvād ayogāc ca vāyoḥ pakvāśayasya ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jarāyunā mukhe cchanne kaṇṭhe ca kaphaveṣṭite | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> niśvāsocchvāsa< | ||
| + | 'tha gacchati | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sanniveśaḥ śarīrāṇāṃ dantānāṃ patanodbhavau | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhāvitāḥ pūrvvadeheṣu satataṃ śāstrabuddhayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <anchor xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <p xml: | ||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | |||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāto garbbhāvakrāntiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saumyaṃ śukram ārttavam āgneyam itareṣām apy atra bhūtānāṃ | ||
| + | sānnidhyam asty aṇunā viśeṣeṇa parasparopakārāt | ||
| + | parasparānupraveśāc ca || <anchor xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra dampatyoḥ samprayoge tejaḥ śarīrād vāyus samīrayati | | ||
| + | tatra tejonila< | ||
| + | abhiprapadyate | saṃsṛjyate cārttavena | tato ' | ||
| + | saṃsṛjyamāno garbbhāśayam anuprapadyate | kṣettrajñaś cetayitā | ||
| + | spraṣṭā ghrātā draṣṭā śrotā rasayitā puruṣo gantā sākṣī dhātā | ||
| + | vaktā yaḥ ko 'sāv ādya āyur ity evam ādibhiḥ paryāyavācakair | ||
| + | nnāmabhir abhidhīyate | daivasaṃyogād akṣayo 'vyayo ' | ||
| + | bhūtātmā satvarajastamobhir ddevāsurair aparaiś ca saha | ||
| + | bhāvair vvāyunā preryamāṇo garbbhāśayam anupraviśati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra śukrabāhulyāt pumān ārttavabāhulyāt strī sāmyād ubhayor | ||
| + | napuṃsakaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra ṛtudvādaśarātraṃ bhavati |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra prathame divase ṛtumatyāṃ maithunagamanam anāyuṣyam | ||
| + | puṃso bhavati |<anchor xml: | ||
| + | tatrādhīyate garbbhaḥ saprasavato vipadyate | †dvitīye < | ||
| + | extent=" | ||
| + | asampūrṇṇo 'ṅgo ' | ||
| + | pariharet | na ca pravarttati raktabījaṃ pradiṣṭaṃ guṇakaraṃ | ||
| + | bhavati | yathā nadyām †pratisrotasi< | ||
| + | unit=" | ||
| + | tadvad bījaṃ draṣṭavyan | tasmāt trirātran niyamavantīm | ||
| + | pariharet | tatra ṛtudvādaśarātran dṛṣṭvānārttavā bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> adṛṣṭārttavās tā eke bhāṣante || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | dine vyatīte niyamaṃ saṃkucaty ambujaṃ yathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pīnaprasannavadanām praklinnātmamukhadvijāṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sphuradbhujakucaśroṇinābhyūru< | ||
| + | > </ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māsenopacitaṃ kāle dhamanībhyāṃ yad āgataṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | | ||
| + | <caesura/> | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yugmeṣu | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sadyo< | ||
| + | sakthi< | ||
| + | kharasphuraṇaṃ yonyāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prasekaḥ sadanañ cāpi garbbhiṇyā liṅgam ucyate || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tataḥ prabhṛty eva ca vyavāyaṃ vyāyāmam atikarśanaṃ | ||
| + | divāsvapnaṃ rātrijāgaraṇaṃ śokaṃ yānārohaṇam bhayam | ||
| + | utkaṭakāsanañ caikāntataḥ snehādikramaṃ śoṇitamokṣaṇañ cākāle | ||
| + | na seveta |<anchor xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra prathame māse kalalañ jāyate || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | jāyate | granthir yadi pumān | strī cet peśī | napuṃsakaṃ ced | ||
| + | arbbudam bhavati || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | sarvvāṅgapratyaṅgavibhāgaś ca sūkṣmo bhavati || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | garbbhahṛdapravyaktibhāvāc cetanādhātur abhivyakto < | ||
| + | xml: | ||
| + | garbbhaś caturthe māse abhiprāyam indriyārtheṣu karoti | ||
| + | |<anchor xml: | ||
| + | nimittāny ācakṣate | dvauhṛdayavimānanāt kubjakūniṃ ṣaṇḍam | ||
| + | vāmanavikṛtākṣam anakṣam vā nārī sutañ janayati | tasmāt sā | ||
| + | yad icchet tat tasmai dāpayet | labdhadauhṛdā hi vīryavantaṃ | ||
| + | cirāyuṣañ janayati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> samprāptadauhṛdā putram prajāyeta guṇānvitaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yeṣu yeṣv indriyārtheṣu dauhṛde yā vimānitā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> rājasandarśane yasyā dauhṛdañ jāyate striyāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dukūlapaṭṭa< | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āśrame saṃyatātmānaṃ dharmmaśīlaṃ prajāyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> godhāmāṃsāśinī putraṃ suṣupsur mmāraṇātmakaṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māhiṣe daurhṛdāc chūraṃ raktākṣaṃ lomaśaṃ sutaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ato ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> karmmaṇā coditañ jantor bbhavitavyam punar bbhavet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pañcame manaḥ pratibuddhataram bhavati || ṣaṣṭhe buddhiḥ || | ||
| + | saptame sarvvapravyaktaṃ śarīraṃ || aṣṭame ' | ||
| + | tatra jāto na jīvati || nairṛtabhāgadheyatvāt tato balim | ||
| + | māṃsodanaṃ bhāgadheyan tasmai dāpayet || | ||
| + | navamadaśamaikādaśadvādaśānām anyatamasmiñ jāyate | ato | ||
| + | ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> mātus tu khalu rasavahāyān nābhyāṃ garbbhanāḍī pratibaddhā | ||
| + | bhavati | sāsya mātur āhārarasavīryam abhyavaharati || | ||
| + | tenopasnehenābhivṛddhir asya bhavati | asañjātāṅgavibhāgam api | ||
| + | niḥṣekāt prabhṛti sarvvaśarīrānusāriṇīnāṃ rasavahānāṃ | ||
| + | tiryaggatīnān dhamanīnām upasnehena jīvayati ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> garbbhasya khalu sambhavataḥ || pūrvvaṃ śiraḥ sambhavatīty āha | ||
| + | śaunakas tanmūlatvāt || pradhānendriyāṇāṃ hṛdayam iti | ||
| + | kṛtavīryaḥ buddher manasaś ca sthānaṃ || nābhir iti pārāśaryas | ||
| + | tato varddhate dehadehinaḥ prāṇaḥ | pāṇipādam iti mārkkaṇḍeyas | ||
| + | tanmūlatvāc ceṣṭāyāḥ | garbbhasya śarīram iti subhūtigautamas | ||
| + | tatra nibandhatvāt sarvvagātrasambhavasya | tat tu na samyak | | ||
| + | sarvvāṇy aṅgapratyaṅgāni yugapat sambhavanti | kāle garbbhasya | ||
| + | sūkṣmatvān nopalabhyante | vaṃśāṅkuravac cūtaphalavac ca | tad | ||
| + | yathā cūtaphale vipakve keśara< | ||
| + | > </ | ||
| + | taruṇe nopalabhyante sūkṣmatvāt | teṣāṃ sūkṣmāṇāṃ keśarādīnām | ||
| + | pravyaktaṃ kālaḥ karoti | etenaiva vaṃśāṅkuro vyākhyātaḥ | | ||
| + | evaṃ garbbhasya tāruṇye sarvveṣv aṅgapratyaṅgeṣu satsv api | ||
| + | saukṣmyād anupalabdhis tāny eva kālaprakarṣāt pravyaktāni | ||
| + | bhavanti | pūrvvottarakālayogo nāstīti kevalan tu saukṣmyān | ||
| + | nābhivyajyante | yathākālaṃ pravyaktāni bhavanti |< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra pitṛjamātṛja< | ||
| + | > </ | ||
| + | keśaśmaśru< | ||
| + | > </ | ||
| + | pitṛjāni || māṃsaśoṇitamedomajjā< | ||
| + | > </ | ||
| + | śarīropacayo balavṛddhir vvarṇṇasthitihāniś ca rasajāni | | ||
| + | indriyāṇi jñānam āyuḥ sukhaduḥkhādikaṃ cātmanaḥ | satvajāny | ||
| + | uttaratra vakṣyāmaḥ | vīryam ārogyam balaṃ varṇṇo medhā ca | ||
| + | sātmyajaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra yasyā dakṣiṇe stane prāk payaso darśanaṃ | ||
| + | dakṣiṇakukṣimahatvañ ca pūrvvadakṣiṇaṃ sakthi utkarṣayati | ||
| + | bāhulyāc ca punnāmadheyeṣu dravyeṣu dauhṛdam abhidhyāyati | ||
| + | svapne copalabhate padmotpalakumudāmrāmrātakādīni punnāmany | ||
| + | eva vā prasannamukhavarṇṇā ca bhavetāṃ brūyāt putram iyam | ||
| + | prajanayiṣyatīti | tadviparyaye kanyāṃ | yasyāḥ pārśvadvayam | ||
| + | avanatam purastān nirggatam udaraṃ prāgabhihitañ ca lakṣaṇan | ||
| + | tasyāḥ napuṃsakam iti vidyāt | yasyā madhye nimno | ||
| + | droṇīprabhūtam udaraṃ sā yugmaṃ prasūyata iti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> aṅgapratyaṅganirvṛttiḥ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | te vai garbbhasya vijñeyā dharmmādharmmanimittajāḥ ||</ | ||
| + | | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti śārīratṛtīyo ' | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | 5-333.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāto garbhavyākaraṇaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> agnīṣomo vāyuḥ sattvaṃ rajas tamaḥ pañcendriyāṇi bhūtātmā | ||
| + | manaś ceti prāṇāḥ |<anchor xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasya khalu śukraśoṇitasyābhipacyamānasya kṣīrasyeva hi | ||
| + | santānikāḥ sapta tvaco bhavanti || tāsāṃ prathamāvabhāsinī | ||
| + | nāma yā sarvvavarṇṇān avabhāsayati | pañcavidhāñ ca cchāyām | ||
| + | prakāśayati | sā vrīher aṣṭādaśabhāgapramāṇā | dvitīyā lohitā | ||
| + | nāma ṣoḍaśabhāgapramāṇā | tṛtīyā śvetā dvādaśabhāgapramāṇā | | ||
| + | carurthī tāmrāṣṭabhāgapramāṇā | pañcamī vedanī nāma | ||
| + | pañcabhāgapramāṇā | ṣaṣṭhī rohiṇī nāma vrīhipramāṇā | saptamī | ||
| + | śukradharā nāma vrīhidvayapramāṇā || yato vakṣyaty udare | ||
| + | " | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kalāḥ khalv api sapta sambhavanti dhātvāntarāśayamaryādāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ślokau || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> snāyubhiś ca praticchannān santatāṃś ca jarāyuṇā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tāsāṃ prathamā māṃsadhārā nāma | tasyā māṃse | ||
| + | sirāsnāyudhamanīsrotasāṃ navanavapratānāni bhavanti ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dvitīyā raktadharā nāma māṃsasyābhyantaratas tasyāḥ śoṇitam | ||
| + | viśeṣataḥ sirāsu ca yakṛtplīhnoś ca bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tṛtīyā medodharā nāma medas tu khalu sarvvabhūtānām udareṣv | ||
| + | asthiṣu ca mahatsu cāntar mmajjā ca bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> caturthī śleṣmadharā nāma yā sarva< | ||
| + | sarvvaprāṇabhṛtām bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pañcamī purīṣadharā nāma yā caturvvidham apy annam āmāśayāt | ||
| + | pracyutam pakvāśayopasthitaṃ dhārayati | koṣṭham vibhajati | ||
| + | pakvāśayasthā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṣaṣṭhī pittadharā nāma yā caturvvidham aśitapītakhāditalīḍham | ||
| + | iti pacati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | taj jīryati yathākālaṃ śoṣitam pittatejasā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saptamī śukradharā nāma yā sarvvaprāṇināṃ sarvvaśarīravyāpinī | ||
| + | bhavati ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dvyaṅgule dakṣiṇe pārśve bastidvārasya cāpy avāṅ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> gṛhītagarbbhāṇām ārttavavahānāṃ srotasāṃ vartmāṇy uparuddhāni | ||
| + | garbheṇa bhavanti | tasmād gṛhītagarbbhāṇām ārttavaṃ na tu | ||
| + | dṛśyate | tatas tad adhaḥpratihatagaty ūrddhvabhāgam upari | ||
| + | copacīyamānam udare mucyate | śeṣaṃ corddhvatarabhāgam āgatam | ||
| + | payodharāv abhiprapadyate | tasmād garbbhiṇyaḥ | ||
| + | pīnonnatapayodharā bhavanti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yakṛtplīhānau śoṇitajau | śoṇitaphenaprabhavaḥ phupphusaḥ | | ||
| + | śoṇitakiṭṭaprabhavaḥ uṇḍukaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | taṃ pacyamānaṃ pittena vātaś cāpy anudhāvati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jantoḥ saṃjāyate jihvā yayā vedayate rasān || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śoṇitakaphaprasādajaṃ hṛdayaṃ | yadāśrayā hi dhamanyaḥ | ||
| + | prāṇavahās tadviśeṣeṇa cetanāsthānam uktam || tasmiṃs | ||
| + | tamasāvṛte sarvvaprāṇinaḥ svapanti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nidrān tu vaiṣṇavīṃ pāpmānam upadiśanti | sā svabhāvataḥ | ||
| + | sarvvaprāṇino nispṛśati | tatra yadā saṃjñāvahāni srotānsi | ||
| + | tamobhūyiṣṭhaḥ śleṣmā pratipadyate tadā tāmasī nāma nidrā | ||
| + | bhavaty | anavabodhinī sā pralayakāle | tamobhūyiṣṭhānām | ||
| + | ahaḥsu ca niśāsu bhavati | rajobhūyiṣṭhānām animittaṃ | | ||
| + | sattvabhūyiṣṭhānām ardharātre | kṣīṇaśleṣmaṇām anilabahulānām | ||
| + | manobhighātāc ca vaikārikī || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nidrāhetus tamaḥ sattvaṃ bodhane hetur ucyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pūrvvadehānubhūtāṃs tu bhūtātmā svapiti prabhuḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> karaṇānāṃ tu vaiguṇye tamasābhipravarttite | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sarvvarttuṣu ca divāsvapnaḥ pratiṣiddho ' | ||
| + | pratiṣiddheṣv api pratiṣiddhaṃ bāla< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | medomārutakapharasakṣīṇānāṃ muhūrttam praśaṃsanti | rātrāv api | ||
| + | khalu jāgaritavatāṃ jāgaraṇakālārddhan divā svapet | vikṛtis | ||
| + | tu divāsvapno nāma | tatra svapatām adharmmaḥ | ||
| + | sarvvadoṣaprakopaś ca tatprakopāt | ||
| + | kāsaśvāsapratiśyāyaśirogauravāṅgamarddārocakāgnidaurvvalyāni | ||
| + | bhavanti | rātrāv api khalu jāgaritavatān tannimittās ta eva | ||
| + | doṣāḥ prādur bhavanti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tathā hy arogaḥ sumanā balavarṇṇānvito bhṛśaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> mūrcchā pittatamaḥprāyā rajaḥpittānilād bhramaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nidrānāśo nilāt pittān manastāpāt kṣayād api | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nidrātiyoge vamanaṃ hitaṃ saṃśodhanāni ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kaphamedoviṣārttānāṃ rātrau jāgaraṇaṃ hitam | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> indriyārtheṣv asaṃvittir jjṛmbhanaṃ gauravaṃ klamaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <label xml: | ||
| < | < | ||
| - | | + | |
| + | < | ||
| + | | ||
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | | + | |
| + | | ||
| + | yo ' | ||
| < | < | ||
| - | tebhyas tallakṣaṇaḥ kṛtsno bhūtagrāmaḥ prajāyate ||</ | + | klamaḥ sa iti vijñeya indriyārthaprabādhakaḥ |
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | sarvvadā | | + | |
| < | < | ||
| - | | + | |
| + | < | ||
| + | | ||
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | | + | |
| - | | + | |
| + | | ||
| + | | ||
| + | | ||
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | indriyair indriyārthaṃ tu svaṃ svaṃ gṛhṇāti mānavaḥ | | + | |
| < | < | ||
| - | niyataṃ tulyayonitvān nāmyenānyam iti sthitiḥ | + | |
| + | < | ||
| + | na cānnam abhikāṅkṣeta glāniṃ tasya vinirdiśet | ||
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | | + | |
| - | puruṣākhyāpakān hetūn udāharanti | + | |
| - | | + | ārdracarmāvanaddhaṃ |
| - | | + | |
| - | paramaśūkṣmāś cetanāvantaḥ śāśvatāḥ śukrārttavayoḥ | + | tathā guru śiro 'tyarthaṃ gauravaṃ tad vinirdiśet || </l> |
| - | sannipāteṣv abhivyajyante | yato 'bhihitam yañ ca | + | --> |
| - | mahābhūtaḥ | + | <!-- SS.3.4.56 appears above, after 3.4.40 --> |
| - | karmmapuruṣaś cikitsāyām adhikṛtaḥ | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnaḥ prāṇāpānau vuddhir mmanaḥ saṃkalpo | + | |
| - | vicāraṇānusmṛtijñānam adhyavasāyo viṣayopalabdhiś | + | parivṛddhir bhavati || <anchor xml: |
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | ||
| - | samvibhāgarucitā titikṣā satyan dharmma āstikyaṃ jñānaṃ | ||
| - | vuddhir mmedhā smṛtir anabhiṣvaṅgatā ca || rājasās tu duḥkhavahulatāghradānaṃ duḥśīlatvam akāruṇyam ānṛtikatvam ahaṃkāro dambho māno | ||
| - | harṣaḥ kāmakrodhaś ceti || tāmasās tu viṣāditvaṃ nāstikyam adharmmaśīlatā | ||
| - | vuddhinirodho ' | ||
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | | + | |
| - | sarvvaceṣṭāsamūhaḥ sarvvaśarīspandaranaṃ laghutā ca | taijasās tu rūpaṃ | + | </lg> |
| - | rūpendriyaṃ varṇṇasantāpo bhrājiṣṇutā paktir amarṣas taikṣṇyañ ca | | + | |
| - | āpyās tu raso ca rasendriyaṃ sarvvadravasamūho gurutā śaityaṃ sneho | + | |
| - | retaś ca | pārthivās tu gandho gandhendriyaṃ sarvvamūrttisamūho gurutā | + | |
| - | ca |</l> | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | | + | |
| - | pṛthivī ||</l> | + | </lg> |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | | + | <lg xml: |
| - | | + | <l> śarīre kṣīyamāṇe 'pi varddhete dvāv imau sadā | |
| < | < | ||
| - | sve sve dravyeṣu sarvveṣāṃ vyaktalakṣaṇam iṣyate | + | svabhāvam prakṛtiṅ kṛtvā nakhakeśāv iti sthitiḥ |
| - | | + | <trailer xml: |
| + | | ||
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | caiva ṣoḍaśa | + | |
| - | <caesura/> | + | <trailer xml: |
| - | | + | </lg> |
| - | <p ana="trailer"> | + | <lg xml:id="SS.3.4.63"> |
| + | <l> śuklaśoṇitasaṃyoge yo doṣas tūtkaṭo bhavet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | </ | + | <lg xml: |
| - | </ | + | <l> tatra vātaprakṛtir jāgarūkaḥ śītadveṣī durbhagasteno ' |
| + | matsaro gāndharvvaḥ sphuṭitacaraṇo rūkṣālpakeśasmaśruḥ | ||
| + | kaṭhinakrodhī dantakhādī alpabalo ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pittaprakṛtis tu svedanaḥ śītasaho durggandhī pītaḥ kālo vā | | ||
| + | śithilāṅgas tāmranakhanayanatālujihvauṣṭhapādapāṇitalo | ||
| + | durbhago valīpalitasṛṣṭo bahubhug uṣṇadveṣī | ||
| + | kṣiprakrodhaprasādaśīlo madhyamāyuś ca bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | sa bhaved iha pittakṛtaprakṛtiḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śleṣmaprakṛtis tu | ||
| + | dūrvvendīvaranistriṃśārddrāriṣṭakaśarakāṇḍānām anyatamavarṇaḥ | ||
| + | subhagaḥ priyadarśano madhurapriyaḥ | kṛtajño dhṛtimān | ||
| + | sahiṣṇur alolupo balavāṃś ciragrāhī dṛḍhavairo dīrghāyuś ca | ||
| + | bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dṛḍhaśāstramatiḥ sthiramitramanāḥ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dṛśyate prakṛtau rūpaṃ yadā doṣadvayasya tu || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prakopo vānyatobhāvaḥ kṣayo vā nopajāyate |< | ||
| + | xml: | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> viṣajāto yathā kīṭo viṣeṇa na vipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prakṛtir iha narāṇāṃ bhautikī kecid āhuḥ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śaucam āstikyam abhyāso vedeṣu gurupūjanam | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śauryam ājñā mahābhāgyaṃ satataṃ śāstrabuddhitā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sahiṣṇutatā śītasevā paiṅgalyaṃ harikeśatā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> madhyasthatā sahiṣṇutvam arthasyāgamasañcayau | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> gandhamālyapriyatvañ ca nṛtyavāditrakāmatā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prāptakārī dṛḍhotthāno dhṛtimān smṛtimāñ chuciḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> brahmacaryavratajapahomādhyayanasevinam | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saptaite sāttvikāḥ kāyā rājasāṃs tu nibodha me |</ | ||
| + | <l> aiśvaryavantaṃ raudrañ ca śūraṃ caṇḍam asūyakam |< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ekāśinaṃ tv aupadhikam āsuraṃ sattvam īdṛśaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ekāntagrāhitā raudryam asūyādharmmavākyatā | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhṛśam ātmastavaś cāpi rākṣasaṃ kāyalakṣaṇaṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> strīlolupatvaṃ nairllajjyaṃ paiśāco guṇasaṅgrahaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tīkṣṇam āyāsabahulaṃ krodhanaṃ sattvabhīrukam |< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vihārāhāracapalaṃ sarppasatvam vidur nnaraṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> asamvibhāgam alasan < | ||
| + | < | ||
| + | <rdg wit="# | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> lolupañ cāpy adātāraṃ pretasatvam vidur nnaram ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prabuddhakāmām asevī vājasrāsāhāra eva ca | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> amarṣaṇo navasthānaḥ śākunaṃ satvam ucyate ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṣaḍ ete rājasāḥ kāyās tāmasās tu nibodha me || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> durmedhastvaṃ mandatā ca svapna maithunanityatā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> anavasthitatā maurkhyaṃ bhīrutvaṃ toyakāmatā || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> satvabudhāṅgahīnaḥ syād āhāre kevale rataḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ity ete trividhāḥ kāyāḥ proktā vairājasādayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti śārīraṃ caturtho dhyāyaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | |||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | | ||
| + | attention.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ śarīravyākaraṇaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śukraśoṇitaṅ garbhāsayastham āmaprakṛtivikārasammūrcchito | ||
| + | garbha ity ucyate || tad acetanāvasthitam vāyur vvibhajate | ||
| + | teja enam pacati | āpaḥ kledayati | pṛthivī saṃhanti | ākāśam | ||
| + | vivarddhayati | evam vivarddhitaḥ sa yadā | ||
| + | hastapādajihvāghrāṇavadanakarṇṇādibhir upetas tadā śarīram iti | ||
| + | saṃjñāṃ labhate | tac ca ṣaḍ aṅgaṃ śākhāś catvāraḥ | madhyaṃ | ||
| + | ṣaṣṭhaṃ śira iti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ataḥ param pratyaṅgāni vakṣyante | | ||
| + | mastakodarapṛṣṭhanābhilalāṭanāsācivukagrīvā ity ete ekaikāḥ || | ||
| + | karṇṇanetrabhrū vā ca | ||
| + | sagaṇḍakakṣastanavaṃkṣyaṇavṛṣaṇapārśvasphikjānukurpparavāhuprabhṛtayo | ||
| + | dve dve viṃśatir aṅgulyaḥ srotānsi vakṣyante || | ||
| + | < | ||
| + | ity etat pratyaṅgavibhāgam uktaṃ tvacābhihitāḥ kalā dhātavo | ||
| + | maladharoś ca || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āśayās tu vātapittaśleṣmāmapakvāgnisūtrāṇāṃ sapta | strīṇāṃ | ||
| + | garbhāśayo ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sārddhatrivyāyāmāny antrāṇi puṃṣāṃ strīṇām arddhavyāyāmahīnāni | ||
| + | | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śravaṇanayanavadanaghrāṇagudameḍhrāṇi nava srotānsi narāṇām | ||
| + | vahir mmukhāni | tāny eva strīṇām aparāṇi ca trīṇi | dve | ||
| + | stanayor aparam adhastād raktavāhi ca | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṣoḍaśa kaṇḍarās tāsāñ catasraḥ pādayos tāvanta eva | ||
| + | hastagrīvāpṛṣṭheṣu | tatra hastapādagatānāṅ kaṇḍarāṇāṃ nava | ||
| + | nava prarohā grīvāhṛdayanivandhanīnām | ||
| + | meḍhraśoṇipṛṣṭhanivandhanīnāmadhogatānām nita mvam | ||
| + | ūruvandhotkapiṇdīnāñ ca </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māṃsasirāsnā yvasthidhamannījālāni praty ekaṃ catvāri tāni | ||
| + | maṇivandhanagulphasaṃśritāni | yair vagākṣitam idaṃ śarītaṃ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṣaṭ kūrccās te hastapādagrīvāmeḍhreṣu | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> mahatyo māṃsarajjavals catasraḥ peśīnivandhanārtham | ||
| + | pṛṣṭhavaṃśam ubhayato dve vāhye abhyantare ca dve | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sapta sīmanyas tatra vibhaktāḥ śirasi pañca | ||
| + | jihvāśepasorekaikās tāḥ parihartavyāḥ śastreṇa | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> caturddaśās saṃhatās teṣāṃ trayo gulphajānuvaṃkṣaṇeṣu | | ||
| + | etenetarasakthi vāhu ca vyākhyātau | trikaśirasorekaikaḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> caturddaśaiva sīmantāḥ | yair mmuktaḥ saṃhātās te khalv | ||
| + | akadaśaikeṣāṃ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> trīṇi ṣaṣṭyā śatāny asthām iti vedavādino ' | ||
| + | śalyatantreṣu trīṇy eva śatāni | teṣāṃ saviṃśaty asthiśataṃ | ||
| + | śākhāsu | saptadaśottaraṃ śataṃ śroṇīpārśvapṛṣṭhorassu | ||
| + | grīvāyāṃ praty ūrddhvan triṣaṣṭhir |< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ekaikasyāṃ pādāṅgulyāṃ trīṇi triṇi tāni pañcadaśa | ||
| + | talakūrccagulphasaṃśritāni | daśa pārṣṇyām ekaṃ jaṅghāyāṃ dve | ||
| + | jānuny ekam ekam ūrūbhyāṃ | triṃśad evam ekasmin sakthini | ||
| + | bhavanti | etena itarasakthi vāhu vyākhyātau || śroṇyām pañca | ||
| + | | teṣāṃ gudabhaganitamveṣu catvāri trikasaṃśritam ekaṃ pārśve | ||
| + | ṣaṭtriṃśad ekasmin tāvantyeva dvitīye | pṛṣṭhe dvātriṃśad | ||
| + | evāṣṭhāvurasi | dve akṣakasaṃjñe grīvāyāṃ nava kaṇṭanāḍyāṃ | ||
| + | catvāti | dve hanusaṃjñe dantā triṃśan nāsāyān trīṇy ekatāluni | ||
| + | gaṇḍakarṇṇaśaṃkheṣv ekaikaṃ ṣaṭ chirasīti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tān etān asthīni paṃcavidhāni bhavanti || tad yathā || | ||
| + | kapālarūcakataruṇavalayanalakasaṃjñāni bhavanti | teṣāṃ | ||
| + | jānurpparanitamvāḥ sagaṇḍutālumadhyaśiraḥ su kapālāni | | ||
| + | daśanās tu rucakāḥ | ghrāṇakaṇṭhakarṇṇākṣikūṭeṣu taruṇāni | | ||
| + | pādahastagrīvāpṛṣṭheṣu valayāni | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | evam asthīni jantūnāṃ śarīran dhriyate tu taiḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmāc ciravinaṣṭe 'pi tvagmāṃse tu śarīriṇāṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māṃsāny atra nibaddhāni sirābhiḥ snāyubhis tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sandhayo dvividhāś ceṣṭāvantaḥ sthirāś ca | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saṃkhyātās tu dve śate daśottare teṣāṃ śākhā aṣṭaṣaṣṭir | ||
| + | ekonaṣaṣṭiḥ koṣṭhe grīvā yāṃty urddhan tryāśītiḥ | ekaikasyān | ||
| + | tu pādāṅgulyāṃ trayas trayaḥ | dvāvaṅguṣṭhe te | ||
| + | caturddaśagulphajānuvaṃkṣyaṇeṣṭhekaikaḥ saptadaśaikasmin | ||
| + | sakthini bhavanti | etena itarasakthi vāhu ca vyākhyātau || | ||
| + | trayaḥ kaṭīkapāleṣu caturvviṃśatiḥ pṛṣṭhavaṃśe | tāvantya eva | ||
| + | pārśvayoḥ | aṣṭāvūrasi | tāvantya eva grīvāyān tu yaḥ | ||
| + | kaṇṭhanāṇḍyāṃ hṛdayaklomāsa nāḍīṣv aṣṭādaśatāsvevanibaddhā | | ||
| + | dantaparimāṇā dantamūleṣv ekaikaḥ | kākalake nāsāyāñ caikkekaḥ | ||
| + | | dvau dvauvartmmamaṇḍala yor nnetrāśritau | | ||
| + | gaṇḍakarṇṇaśaṃkheṣv ekaikaḥ | dvau hanusaṃdhī dvāvupariṣṭād | ||
| + | bhuvau śaṃkhayoś ca pañca śiraḥ kapāleṣv eko mūrddhri | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ta ete saṃdhayoṣṭavidhā bhavanti | tad yathā | | ||
| + | korodūkhalasāmudgaprataratūnasīvanī | ||
| + | vāyasatuṇḍamaṇḍalaśaṃkhāvartāḥ | teṣām | ||
| + | aṅgulimaṇivandhagulphajānukūrppareṣu korāḥ saṃdhayaḥ | | ||
| + | kakṣavaṃkṣaṇadaśaneṣū dūkhalasaṃjñā | aṃsam | ||
| + | pīṭhagudabhaganitamveṣu sāmudrāḥ | grīvāpṛṣṭhavaṃśeṣu pratarāḥ | ||
| + | | śiraḥ kaṭīkapāleṣu tūna sīvanī saṃjñāḥ | hanvorūbhayatas tu | ||
| + | vāyasa tuṇḍāḥ | kaṇṭhahṛdayanetravartmmaklomanāḍīṣu | ||
| + | maṇḍalasaṃjñāḥ | srotaśṛṅgāṭakeṣu śaṃkhāvartāḥ || teṣāṃ | ||
| + | nāmabhir evākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nava snāyu śatāni bhavanti | teṣāṃ śākhāsu ṣaṭ chatāni | dve | ||
| + | śate triṃśac ca koṣṭhe grīvāyāṃ pratyurdhvaṃ saptatiḥ | | ||
| + | ekaikasyāṃ pādāṅgulyāṃ ṣaṭnicitāni triṃśac ca | tāvatya eva | ||
| + | talakūrccagulpheṣu tāvatya eva jaṅghāyāṃ | daśa jānuni | | ||
| + | catvāriṃśadūrvvāḥ | daśavaṃkṣaṇe | pañcāśat chatam evam | ||
| + | ekasmin sakchini bhavanti | etena itarasakthi vahū vyākhyātau | ||
| + | || ṣaṣṭiḥ kaṭyāḥ pṛṣṭhetvaśītiḥ | pārśvayoḥ | ṣaṣṭiḥ | urasi | ||
| + | triṃśat | ṣaṭtriṃśad grīvāyāṃ | mūrddhri catustriṃśat | eva | ||
| + | navasnāyuśatāni vyākhyātāni bhavanti | mahāsnāyuṣu kaṇḍareti | ||
| + | saṃjñā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ || caturvvidhāni snāyūni nāsateṣān | ||
| + | nibodha me | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pratānavanti śākhāsu sarvvasaṃdhiṣu cāpy atha | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āmapakvāsayānteṣu susirāṇi pṛthūni ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> naur yathā phalakās tīrṇṇā vandhanair vahubhir yutāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> eva, eva śarīresmin yāvantaḥ sandhayaḥ smṛtāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> na hy asthīni na peśyo vā na sirā na ca sandhayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yaḥ snāyūni vijānāni sa vāhyāsyantarāṇi ca | | ||
| + | < | ||
| + | sa guḍhāṃ śalyamudvarntun dehāc chakroti mānavaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pañca peśīśatāni tāsāñ ca catvāt iṃ śaktāni śākhāsu | koṣṭhe | ||
| + | ṣaṣṭhiḥ | grīvāyāṃ pratyurddhañ catvāriṃśat || ekaikasyāṃ | ||
| + | pādāṅgulyāṃ tisrastisrastāḥ pañcadaśa | pañcadaśaprapede | ||
| + | pādopari | kurccasanniviṣṭās tāvantya eva | daśagulphatalayoḥ | ||
| + | | gulphajānvontare viṃśatiḥ | pañca jānini | ūrvoddaśa | | ||
| + | vaṃkṣaṇe daśa | śatam ekasmin sakthini bhavantye na itara | ||
| + | sakthi vāhū ca vyākhyātau || ekā meḍhra sevanyāṃ | apare dve | ||
| + | vṛṣaśayoḥ | gude tisraḥ | sphicoś ca pañca pañca | dve basti | ||
| + | śirasi | saptodare nābhyām ekā | pṛṣṭhorddhasaṃniviṣṭāḥ pañca | ||
| + | pañca dīrghāḥ | pārśvayor daśa | dve vakṣasi | akṣakāṃ | ||
| + | saṃpratisamaṃtāt sapta | dve hṛdyāmāsaye | ekābhyantarataḥ | ||
| + | koṣṭhe | grīvāyāñ ca tasra | ekaikā galakālayoḥ | dve tāluni | | ||
| + | jihvāyāṃ ṣaṭ | dve joṣṭhayoḥ | nāsāyāṃ dve | gaṇḍayoś catasraś | ||
| + | catasraḥ | netrayor ddha | karṇṇayor dve | catasro lalāṭe | | ||
| + | ṣaṭ chirasīti | tāny etāni pañca peśīśatāni puṃsām bhavanti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> strīṇāñ caturddaśāsyadhikā | daśa tāsāṃ stanayor ekaikasmin | ||
| + | pañca pañca | yauvane tāsāṃ parivṛddhir bhavati | apatyapathe | ||
| + | catasras tāsāṃ dve prasṛte ' | ||
| + | vṛtte dve garbham āśritāḥ | tisraḥ śukrār bhavaḥ praveśinyaḥ | | ||
| + | tisra eva garbhaśayyāyāṃ yatra garbhas tiṣṭhati | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmasirādhamanīsrotasām anyatra vibhāgaḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yathā rohitamatsyasya mukham bhavati rūpataḥ | | ||
| + | < | ||
| + | tat sthānañ ca yathārūpaṃ garbhaśayyām vidur budhā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ābhugno ' | ||
| + | < | ||
| + | sa yoniṃ yāti śirasā svabhāvāt prasavam prati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tvakparyantasya dehasya yo 'yam aṅgaviniścayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmān niḥsaṃśayaṃ jñānaṃ śalya harttābhivāñcchatā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pratyakṣato hi yad dṛṣṭaṃ śāstradṛṣṭañ ca yad bhavet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmāt samastagātram avihatam adīrghavyādhipīḍitaṃ puruṣam | ||
| + | apahṛtyāpagāyāṃ | vibaddhaṃ muñjabalvajaiḥ pañjarastham | ||
| + | aprakāśe deśe kothayet | samyak prakuthitañ coddhṛtyāyatadehaṃ | ||
| + | kṛtvośīra< | ||
| + | anyatamena śanaiḥ śanair eva ghṛṣya tvagādīn sarvvān eva | ||
| + | bāhyābhyantarān aṅgapratyaṅgaviśeṣān yathoktān upalakṣayec | ||
| + | cakṣuṣā ||< | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ślokau || | ||
| + | < | ||
| + | na śakyañ cakṣuṣā draṣṭuṃ saukṣmyāsaukṣmyataraṃ viduḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śarīre cāpi śāstre ca dṛṣṭārthas tu viśāradaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <p xml: | ||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | transcript of NAK 5-333, waiting for full critical | ||
| + | attention.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ pratyekamarmmanirddeśaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saptottaram marmmaśataṃ | tāni pañcavidhāni marmmāṇi bhavanti | ||
| + | | tad yathā | māṃsamarmmāṇi | śirāmarmmāṇi | snāyumarmmāṇi, | ||
| + | asthimarmmāṇi | sandhimarmmāṇi | na khalu | ||
| + | māṃsaśirāsnāyvasthisandhivyatirekeṇānyāni marmmāṇi bhavanti || | ||
| + | yasmān nopalabhyante || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatraikādaśa māṃsamarmmāṇi, | ||
| + | saptāviṃśatiḥ snāyumarmmāṇi | aṣṭāv asthimarmmāṇi | viṃśatiḥ | ||
| + | sandhimarmmāṇīti | tad etat saptottaram marmmaśataṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> eṣām ekādaśaikasmin sakthini bhavanti | etenetarasakthi bāhū | ||
| + | ca vyākhyātau ca bhavataḥ | udarorasor ddvādaśa | caturddaśa | ||
| + | pṛṣṭhe | grīvāyām pratyūrddhvaṃ saptatriṃśat | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sakthimarmmāṇi | | ||
| + | kṣipratalahṛdayakurccakūrccaśirogulphendrabastijānuścāṇyūrvīlohitākṣāṇi | ||
| + | ciṭipañ ceti | etenetaratsakthibāhū vyākhyātau || udarorasos | ||
| + | tu marmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || gudo bastir nnābhir hṛdayaṃ | ||
| + | stanamūle stanalohite apālāye apastambhe ceti || | ||
| + | pṛṣṭhamarmmāṇi tu | kaṭīkataruṇa | kukundaranitambe | ||
| + | pārśvasandhibṛhatyaṃsaphalakrakanyāsau ceti || jatruṇa ūrdhvaṃ | ||
| + | catasro dhamanyo ṣṭau mātṛkāḥ | dve kṛkāṭike | dve vidhure | | ||
| + | dve phaṇe | dvāv apāṅgau | dvau śaṃkhau | dvāv āvartau | dvāv | ||
| + | utkṣepau | ekā sthapaṇī | pañca sīmantāḥ | catvāri | ||
| + | śṛṅgāṭakānyeko ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra talahṛdayendrabastigudastanarohitāni | māṃsamarmmāṇi | | ||
| + | nīladhamanī | mātṛkā sirāḥ | ||
| + | śṛṅgāṭakāpāṅgasthapaṇīphaṇastanamūlāpalāpāpastambhahṛdayanābhipārśvasandhibṛhatīlohitākṣāṇy | ||
| + | ūrvvyās sirāmarmmāṇi | ciṭipakakṣadharakurccaḥ | | ||
| + | kūrccaśirobastikukṣāṇy ansavidhurotkṣepāḥ snāyumarmmāṇi | | ||
| + | kaṭīkataruṇanitambānsaphalakaśaṃkhāny asthimarmmāṇi | | ||
| + | jānukurpparasīmantā' | ||
| + | ceti | sandhimarmmāṇi || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tāny etāni marmmāṇi pañcavidhāni bhavanti || tad yathā | | ||
| + | sadyaḥprāṇaharāṇi | kālāntaraprāṇaharāṇi | viśalyaghnāni | | ||
| + | vaikalyakarāṇi | rujākarāṇi ceti || tatra sadyaḥprāṇaharāṇy | ||
| + | ekonaviṃśatiḥ | kālāntaraprāṇaharāṇi trayastriṃśat | | ||
| + | viśalyaghnāni trīṇi | catuścatvāriṃśad vaikalyakarāṇi | aṣṭau | ||
| + | rujākarāṇīti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vakṣomarmmāṇi sīmantās talaḥ kṣiprendrabastayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nitambāv iti caitāni kālāntaraharāṇi tu | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | viśalyaghnāni nirddiśet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> lohitākṣaś ca jānūrvvīkurccāciṭipakurpparā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ansānsaphalakāpāṅge< | ||
| + | manye phaṇe tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | āvarttau dvau tathaiva ca || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> gulphau dvau maṇibandhau dvau dve dve kurccaśirāṃsi ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmāṇi nāma māṃsasirāsnāyvasthisandhisannipātāḥ | teṣu | ||
| + | svabhāvata eva prāṇās tiṣṭhanti | marmmasv abhihatās tāṃs tān | ||
| + | bhāvān āpadyante || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sadyaḥprāṇaharāṇi | āgneyāni | agniguṇeṣu kṣīṇeṣv āyuḥ | ||
| + | kṣapayanti | viśalyaghnāni vāyavīyāni śastramukhāvaruddho | ||
| + | yāvad atra vāyus tiṣṭhati tāvaj jīvaty uddhṛtamātre tu śalye | | ||
| + | marmmasthānāśrayo vāyur nniṣkrāmati | tasmāt saśalyo jīvaty | ||
| + | uddhṛtaśalyo mriyate | vaikalyakarāṇi | saumyāni | somo hi | ||
| + | śaityāt sthiratvāc ca prāṇāvalambanaṃ karoti | rujākarāṇi | | ||
| + | agnimārutabhūyiṣṭhāni viśeṣeṇa tau rujākarau pāñcabhautikīñ ca | ||
| + | rujām apare tv āhuḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kecid āhur mmāṃsādīnāṃ samastānāṃ samṛddhānāñ ca samavāyāt | | ||
| + | sadyaḥprāṇaharāṇi | ekahīnānām alpānāñ ca | ||
| + | samavāyakālāntaraprāṇaharāṇi | dvihīnānāṃ tu | ||
| + | viśalyaprāṇaharāṇi | trihīnānān tu vaiguṇyakarāṇi | ekasminn | ||
| + | eva rujākarāṇīti || yataś caivamato sthimarmmasv api kṣateṣu | ||
| + | śoṇitāgamanam bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | >,</ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | >,</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tataḥ kṣate marmmaṇi tāḥ pravṛddhaḥ samantato vāyur | ||
| + | abhistṛṇoti | vivarddhamānas tu sa mātariśvā rujāḥ sutīvrāḥ | ||
| + | pratanoti kāye || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> rujābhibhūtas tu tataḥ śarīraṃ< | ||
| + | >,</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> etena śeṣaṃ vyākhyātaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sadyaḥprāṇaharam ante viddhaṃ kālāntareṇa mārayati | | ||
| + | kālāntaraprāṇaharam ante viddhaṃ vaikalyakaram bhavati | | ||
| + | viśalyaghnañ ca vaikalyakaram bhavati | nānātīvrāṃ vedanāñ | ||
| + | janayaṃti | vaikalyakaraṃ kālāntareṇa kleśayati | rujām vā | ||
| + | karoti rujākaraṃ cālpavedanāṃ karoti |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sadyaḥprāṇaharāṇi saptarātrābhyantarāt mārayanti | | ||
| + | kālāntaraprāṇaharāṇi pakṣāt māsād vā | teṣv api tu kṣiprāṇi | ||
| + | kadācid āśu mārayanti | viśalyaprāṇaharāṇi < | ||
| + | cert=" | ||
| + | atyabhi</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> uta ūrdhvaṃ sakthimarmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra | ||
| + | pādasyāṅguṣṭhāṅgulyor mmadhye kṣipraṃ nāma marma <gap n=" | ||
| + | reason=" | ||
| + | madhye pādatalasya talahṛdayan nāma marmma tatra rujāyām | ||
| + | maraṇaṃ | kṣipratyopariṣṭā< | ||
| + | ubhayataḥ kūrcco nāma | <gap n=" | ||
| + | unit=" | ||
| + | gulphasandher adhaḥ kūrccaśiro nāma tatra rujāśophau bhavataḥ | ||
| + | || pādajaṅghayos tu sandhāne gulpho nāma tatra < | ||
| + | reason=" | ||
| + | reason=" | ||
| + | jaṅghāmadhyendrabastir nnāma marmma tatra śoṇitakṣaye maraṇaṃ | ||
| + | | jaṅghorvvoḥ sandhāne jānur nnāma tatra khañjatā bhavati | | ||
| + | <unclear reason=" | ||
| + | reason=" | ||
| + | tatra śophābhivṛddhiḥ stabdhasakthitā ca | ūrūmadhye ūrvvī | ||
| + | nāma marmma tatra śoṇitakṣayāt sakthiśoṣaḥ | ūrvvyās < | ||
| + | reason=" | ||
| + | reason=" | ||
| + | nāma marmma tatra śoṇitakṣaye maraṇam pakṣāghāto vā || | ||
| + | vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor antare ciṭipan nāma marmma tatra sāṃḍhyam | ||
| + | alpaśukratā ca bhavati | evam etāny ekādaśa sakthimarmmāṇi | ||
| + | vyākhyātāni | etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātāḥ || viśeṣatas | ||
| + | tu yāni sakthini gulphajānuvaṃkṣaṇaciṭipāni tāni bāhau | ||
| + | maṇibandhakurpparakakṣadharāṇi bhavanti | yathā ca | ||
| + | pādajaṅghayos tu sandhau gulphau nāma marmma | evaṃ | ||
| + | hastatalaprakoṣṭhayoḥ sandhau maṇibandho nāma marmma | yathā | ||
| + | ca jaṅghorvvoḥ sandhāne jānu nāma marmma | evaṃ prahastabāhvoḥ | ||
| + | sandhāne kurpparo nāma marmma | yathā ca vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor | ||
| + | mmadhye ciṭipan nāma marmma | evam akṣakakṣayor mmadhye | ||
| + | kakṣadharo nāma marmma | tatra viddheṣu ta evopadravā bhavanti | ||
| + | | viśeṣatas tu maṇibandhe kuṇṭhatā | kurppare pakṣāghātaḥ | | ||
| + | kuṇitvaṃ kakṣadhare ceti | evam etāni catuścatvāriṃśac | ||
| + | chākhāmarmmāṇi vyākhyātāni bhavanti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrdhvam udarorasor dvādaśa marmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || | ||
| + | tatra vātavarcconiḥsaraṇī sthūlāntrapratibaddham mahāgudo nāma | ||
| + | | tatra sadyo maraṇaṃ | alpamāṃsaśoṇitam abhyantarataḥ | | ||
| + | kaṭyāmutrāsayayor bastir nnāma marmma | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | ||
| + | | aśmarīvraṇād ṛte tatrāpy ubhayato viddhe maraṇam ekato | ||
| + | bhinne mūtrāsrāvī vraṇo bhavati | sa tu yatnenopakrānto rohati | ||
| + | || pakvāmāśayayor mmadhye śirāprabhāvo nābhir nnāma marmma | ||
| + | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | stanayor mmadhyam adhiṣṭhāyorasi | ||
| + | āmāśayadvāraṃ sattvarajastamasām adhiṣṭhānaṃ hṛdayan nāma | ||
| + | marmma tatrāpi sadyo maraṇaṃ | stanayor adhastād dvyaṅgulam | ||
| + | ubhayataḥ stanamūle nāma marmaṇī | tatra kaphapūrṇṇakoṣṭhatayā | ||
| + | maraṇaṃ | stanacūcukayor ūrddhve stanarohite nāma marmmaṇī | | ||
| + | tatra raktapūrṇṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyām maraṇaṃ | | ||
| + | aṃsakūṭayor adhastāt pārśvayor uparibhāgayor apālāpau nāma | ||
| + | marmmaṇī | tatra pūyabhāvam āpanne śoṇite maraṇaṃ | | ||
| + | ubhayatroraso nāḍyo vātavahe | apastambhau nāma marmmaṇī | | ||
| + | tatra vātapūrṇṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyām maraṇaṃ | evam etāny | ||
| + | udarorasor dvādaśa marmmāṇi vyākhyātāni ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrdhvam pṛṣṭhamarmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra | ||
| + | pṛṣṭhavaṃśam ubhayataḥ pratiśroṇīkarṇṇāvasthinī kaṭīkataruṇe | ||
| + | nāma marmmaṇī | tatra śoṇitakṣayāt pāṇḍuvivarṇṇo hīnarūpo vā | ||
| + | maraṇaṃ | pārśvayor jjaghanabahirbbhāge pṛṣṭhavaṃśam ubhayato | ||
| + | kukundare nāma marmmaṇī | tatra sparśājñānam adhaḥkāye | ||
| + | daurbbalyaṃ ceṣṭānāśaś ca bhavati | śroṇīkarṇṇayor upary | ||
| + | āmāśayāc chādane pārśvāntaraprativahe nitambe nāma marmmaṇī | | ||
| + | tatrādhaḥkāyaśoṣo daurbbalyam maraṇañ ca | | ||
| + | adhaḥpārśvāntarapratibaddhe jaghanapārśvamadhye tiryag | ||
| + | ūrddhvajaghanāt pārśvasandhī nāma marmmaṇī | tatra | ||
| + | śoṇitapūrṇṇakoṣṭhatayā mriyate | stanamūlādṛjūbhayataḥ | ||
| + | pṛṣṭhavaṃśasya bṛhatī nāma marmmaṇī | tatra | ||
| + | śoṇitātipravṛttinimittair upadravair mmriyate | pṛṣṭhopari | ||
| + | pṛṣṭhavaṃśam ubhayataḥ | trikasaṃbandhe ' | ||
| + | marmmaṇī | tatra bāhuś cāpaśoṣaḥ | bāhuśīrṣagrīvāmadhye | ||
| + | ' | ||
| + | tabdhabāhur bbhagnapṛṣṭhatā vā bhavati | evam etāni caturddaśa | ||
| + | pṛṣṭhamarmmāṇi vyākhyātāni || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrddhvam ūrddhajatrugatāni marmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || | ||
| + | tatra kaṇṭhanāḍīm ubhayataś catasro dhamanyo vyatyāsena | dve | ||
| + | nīle dve ca manye nāma marmmaṇī | tatra mūkatā svaravaikṛtya | ||
| + | maraṇam arasagrāhitā ca bhavati | grīvāyām ubhayataś catasraḥ | ||
| + | sirāmātṛkā nāma marmmaṇī | tatra sadyo maraṇaṃ | śirogrīvayoḥ | ||
| + | kṛkāṭikā nāma marmmaṇī | tatra calaśīrṣatā maraṇam vā | | ||
| + | karṇṇapṛṣṭhato ' | ||
| + | bādhiryaṃ | ghrāṇamārggam ubhayataḥ srotomārggapratibaddhe | ||
| + | ' | ||
| + | āpādayati | bhruvoḥ pucchāntayor adhaḥ | netrayor bbāhyataḥ | | ||
| + | apāṅgau nāma marmmaṇī | tatrāndhyadṛṣṭyupaghāto vā | bhruvoḥ | ||
| + | pucchayor upary anukarṇṇalalāṭo śaṃkhau nāma marmmaṇī | tatra | ||
| + | sadyo maraṇaṃ | bhruvor antare upari nimnayor āvarttau nāma | ||
| + | marmmaṇī | tatrāpy āndhyaṃ dṛṣṭyupaghāto vā | āvarttaśaṃkhayor | ||
| + | upari keśānte utkṣepau nāma marmmaṇī | tatra saśalyaḥ pākāt | ||
| + | patitaśalyo vā jīve noddhṛtaśalyaḥ | bhruvor mmadhye sthapaṇir | ||
| + | nnāma marmma | tatrotkṣepavat pañca sandhayaḥ śirasi vibhaktāḥ | ||
| + | sīmantā nāma marmmaṇī | tatrotmādacittanāsābhyāṃ maraṇaṃ | | ||
| + | ghrāṇasrotrākṣisandhijihvātarppaṇīnāṃ sirāṇāṃ madhye śiraḥ | ||
| + | srotaḥ sannipātas tāni catvāri śṛṅgāṭakāni marmmāṇi | tatrāpi | ||
| + | sadyo maraṇaṃ | mastakābhyantaram upariṣṭāt | ||
| + | sirāsandhisannipāto romāvarttaḥ so ' | ||
| + | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | evam etāny ūrddhvajatrugatāni | ||
| + | saptatriṃśad marmmāṇi vyākhyātāni bhavanti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | stanamūlagulphāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | saha kurpparābhyāṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> hṛdbastikurccagudanābhi vadanti mūrddhni catvāri pañca ca gale | ||
| + | daśa yāni ca dve || | ||
| + | < | ||
| + | tāni ścapāṇitalakuñcitasanmitāni, | ||
| + | tato gulārddhaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> cchinneṣu pāṇicaraṇeṣu sirā mukhānām ākuñcanāt khalu nṛṇām | ||
| + | asṛg alpam eti | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | function=" | ||
| + | yathotpalāni || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣipreṣu vatsatalajeṣu ca bhedadoṣāṅgacchatyasṛgbahurujañ ca | ||
| + | karoti vāyuḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | iva paṅkajāni ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmāṇi śalyaviṣayādrdham udāharanti yasmād dhi marmmasu hatā | ||
| + | na bhavanti marttyāḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jīvanti tatra yadi vaidyaguṇena ke cit te prāpnuvanti | ||
| + | vikalatvam asaṃśayaṃ hi || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | ca śarīradeśaiḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> chinnaiś ca sakthibhujapādakarair aśeṣaṃ yeṣān na marmmapatitā | ||
| + | vividhāḥ prahārāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | santi bhūtātmanā saha || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmāt marmmasv abhihatā na jīvanti śarīriṇaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> rujaḥ sutīvrā vividhā bhavanty asuhate nare || | ||
| + | < | ||
| + | hate kālāntare cāpi< | ||
| + | dhruvo dhātukṣayo nṛṇāṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato dhātukṣayāj jantur vvedanābhiś ca naśyati | | ||
| + | < | ||
| + | hate vaikalyajanake< | ||
| + | kevalaṃ vaidyanaipuṇāt || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śarīrakṣayam āsādya vikalatvam avāpnuyāt | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> rujākarāṇi marmmāṇi kṣatāni vividhā rujaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> chedabhedābhighātebhyo dahanād dāraṇāt tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmābhighātas tu ca kaś cid asti yo ' | ||
| + | vā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | mriyante || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmāṇy adhiṣṭhāya hi ye vikārā mūrcchanti kāye vividhā | ||
| + | narāṇām | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | sādhyamānāḥ || ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti śārīre ṣaṣṭho ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | transcript of NAK 5-333, waiting for full critical | ||
| + | attention.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ sirāvarṇṇanavibhaktiṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sapta śirāśatāni bhavanti | yābhir idaṃ śarīram ārāma iva | ||
| + | jalaharaṇībhiḥ | kedāra iva ca kulyābhir upasnihyate | ||
| + | cākuñcanaprasāraṇābhir vviśeṣair ddrumapatrasevanīnām iva | ||
| + | tāsām pratānām tāsāṃ khalu nābhimūlan tataḥ prasaranty ūrdhvam | ||
| + | adhas tiryak ca ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tāsāṃ khalu mūlasirāś catvāriśat tāsu daśavātavahāḥ | daśa | ||
| + | pittavahāḥ | daśa śleṣmavahāḥ | daśa raktavahā iti | tāsāṃ | ||
| + | khalu vātavahānāṃ sirāṇāṃ vātasthānaga tānām pañcasaptatiśataṃ | ||
| + | bhavati | tāvanty eva pittavahāḥ pittasthāne | raktavahāś ca | ||
| + | yakṛtplīhāḥ | kaphavahāś ca kaphasthāne | evam etāni sapta | ||
| + | śirāśatāni bhavanti |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra vātavahānām ekasmin sakthini pañcaviṃśatiḥ sirā bhavanti | ||
| + | | etenetarasakti vāhū ca vyākhyātau | koṣṭhe catustriṃśat | ||
| + | tāsāṃ gudameḍhrasaṃśritāḥ śroṇyām aṣṭau dve dve pārśvayoḥ | ||
| + | ṣaṭpṛṣṭhe tāvantya evodare daśa vakṣasi | jatruṇa ūrddhvam | ||
| + | ekacatvāriṃśat tāsām aṣṭau jihvāyāṃ | nava nāsāyāṃ | dve | ||
| + | grīvāyāṃ | hanvoś catasraḥ | netrayoḥ ṣaṭ lalāṭe tisraḥ | ||
| + | karṇṇayoś catasraḥ | dve śaṃkhayoḥ | tisraḥ śirasītyevam etat | ||
| + | pañcasaptatiśataṃ | vātavahānāṃ śirāṇāṃ vyākhyātaṃ | eṣa eva | ||
| + | vibhāgaḥ śeṣāṇām evam etāni sapta śirāśatāni vyākhyātāni | ||
| + | bhavanti |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā vāyur aduṣṭas tu sevate svavahāḥ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kriyānām apratighātam amohaṃ buddhikarmmaṇāṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu kupito vāyuḥ stāḥ śirā pratipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tvakupitam pittaṃ sevate svavahāḥ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhrājiṣṇutām annarucim agner ddīptim arogatāṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu kupitam pittaṃ tāḥ sirāḥ pratipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tv akupitaḥ śleṣmā svāḥ sirāḥ saṃprapadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sneham aṅgeṣu sandhīnāṃ sthairyam valam adīnatāṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu kupitaḥ śleṣmā tāḥ sirāḥ pratipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tv akupitaṃ raktaṃ sevate svavahāḥ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> varṇṇaprasādanaṃ sthairyaṃ dhātūnāṃ puṣṭim eva ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu kupitaṃ raktaṃ tāḥ sirāḥ pratipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> apraduṣṭāḥ śarīrāṇi dhārayanti rasair hitaiḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> na hi vātasirāḥ kaścit na pittaṃ kevalaṃ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> praduṣṭānān tu doṣāṇāṃ mūrcchitānām pradhānatān | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatrāruṇā vātavahā nīlāḥ pittavahāḥ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | <gap extent=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi yās tv avadhyāḥ sirā nṛṇāṃ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śākhāsu ṣoḍaśā vyadhyāḥ koṣṭhe dvātriṃśad eva tu | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vaikalyaṃ maraṇam vāśu vyadhyāt tāsāṃ dhruvam bhavet ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sirāḥ śatam ekasmin sakthini bhavanti | tāsāṃ jaladhārā | ||
| + | tvekā tisraś cābhyantarataḥ | tatrorvvīsaṃjñe dve lohitākṣa | ||
| + | saṃjñakā tās tv avyadhyāḥ | etenetarasakthi vāhū ca vyākhyātau | ||
| + | | evam aśastrakṛtyāḥ ṣoḍaśaśākhāsu | śroṇyāṃ dvātriṃśat | | ||
| + | tāsām aṣṭāvaśastrakṛtyāḥ | dve dve vaṃkṣaṇaciṭipayor evaṃ | ||
| + | kaṭīkataruṇayoś ca | aṣṭāvaṣṭāv ekaikasmin pārśve tāsām ekaika | ||
| + | ūrddhvage ubhayato dve pārśve sandhisaṃśrite ca pariharet | | ||
| + | caturvviṃśatiḥ pṛṣṭhe pṛṣṭhavaṃśam ubhayataḥ | tāsāṃ vṛhatī | ||
| + | saṃjñe ūrddhvagāminye dve pariharet | tāvantya evodare tāsāṃ | ||
| + | meḍhropari romarājīm ubhayato dve dve pariharet | catvāriśaṃd | ||
| + | vakṣasi tāsāṃ caturddaśāśastrakṛtyā hṛdi dve stanamūle | ||
| + | saṃśrite tu dve dve pariharet | stanam ubhayataś catasraḥ | ||
| + | pariharet | dve dve cāpālāpe stambheṣv ity e va | ||
| + | dvātriṃśadaśastrakṛtyāḥ | śroṇī pṛṣṭhodaroraḥsu bhavanti | ||
| + | catiḥṣaṣṭiśataṃ mūrddhani tāsāṃ viṃśatiḥ | śirodharāyāṃ tāsām | ||
| + | aṣṭau catasraś ca marmmasaṃjñāḥ | dve kṛkāṭikayos tāvantya eva | ||
| + | vidhurayoḥ hanvor ubhayato aṣṭāvaṣṭau tāsāṃ tu | ||
| + | sandhinivaṃdhanyau dve dve pariharet | ṣaṭtriṃśaj jihvāyāṃ | ||
| + | tāsām adhaḥ ṣoḍaśāśastrakṛtyā rasavāhinyaḥ | catuvviṃśatir | ||
| + | nnāsāyāṃ tāsām aupanāsyāś catasraḥ parihare tāsām eva ca | ||
| + | tāluny ekā ṣaṭtriṃśad ubhayor nnetrayoḥ | tāsām ekaikām | ||
| + | apāṅgayoḥ pariharet | lalāṭe ṣaṣṭistāsāṃ keśāntānugatāś | ||
| + | catasraḥ pariharet | āvarttayor ekaikāsthapaṇyāś caikā | ||
| + | pariharttavyāḥ karṇṇayoḥ pañ ca pañca | tāsāṃ śabdavahām | ||
| + | ekaikāṃ pariharet | śaṃkhayoś ca tāvantya eva tāsāṃ | ||
| + | śaṃkhasandhigatām ekaikām pariharet | dvādaśamūrddhani tāsām | ||
| + | utkṣepayoḥ | dve dve sīma manteṣv ekaikām adhipatau parihared | ||
| + | iti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> spandinyau jaladhāriṇyau yāś ca marmma samāśritāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vaikalpamaraṇañ cāpi vyadhādāsāṃ dhruvaṃ bhavet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vyāpnuyād vākhilaṃ dehaṃ nābhitaḥ prasṛtāḥ sirāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | transcript of NAK 5-333, waiting for full critical | ||
| + | attention..</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāto vyadhavidhiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra | ||
| + | bālasthavirabhīrurūkṣakṣatakṣīṇamadyādhvastrīkarṣitānāsitavāntaviraktadantabastiklībagarbbhiṇīkāsaśvāsaśoṣapravṛddhajvarātīsārākṣepakapakṣāghātopavāsapīḍitānāṃ | ||
| + | sirānavyadhyāḥ || kiṃ kāraṇameṣāṃ tu khalu | ||
| + | vedhādindriyasaṃmohaḥ śoṣo vā bhavati | raktapittino | ||
| + | raktātyayād vātakopo mṛtyurvvā | garbbhiṇyas tu | ||
| + | garbbhaśoṣapatanahīnāṅgānāyuṣkatā vā garbbhasya ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yāś cāvyadhyā dṛṣṭādṛṣṭāś cāyantritāyantritā notthitā iti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śoṇitamokṣasādhyāś ca vikārāḥ prāgabhihitāḥ | teṣv apakṣeṣu | ||
| + | cānyeṣu cānubhukteṣu yathābhyāsam anatyayañ ca sirāṃ vyadhayet | ||
| + | || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pratiṣiddhānām api ca viṣopasargge sirāvyadhanam apratiṣiddhaṃ </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra snigdhasvinnam āturaṃ yathā doṣapratyanīkaṃ dravaprāyam | ||
| + | annaṃ bhuktavantaṃ yavāgūm pītam vā yathākālam upasthāpyāsīnaṃ | ||
| + | sthitam vā prāṇān abādhamānaḥ | plotapaṭṭaś | ||
| + | carmmāntarvvalkalalatānām anyatamena yantreṇa yantrayitvā | ||
| + | nātigāḍhannātiśithilaṃ śarīrapradeśam āsādya | ||
| + | vidhivacchastramādāya yathoktāṃ sirāṃ vyadhayet | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra vyadhyasirāṃ | naivātiśīte nātyuṣṇe na pravāte na ca | ||
| + | durddine | sirāṇāṃ vyadhanaṃ kāryam aroge vā kadācana || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra vyadhyasirāṃ puruṣaṃ pratyād ity | ||
| + | amukhamarannimātrocchrite niveśyāsane sakthnor ākuñcitayor | ||
| + | nniveśya kurpparasandhidvayaṃ hastāvantagūḍhāṅguṣṭhakṛtamuṣṭīm | ||
| + | anyayo< | ||
| + | ana=" | ||
| + | > | ||
| + | grīvāyām anyena paścāt sthitena puruṣeṇa vāmahastena | ||
| + | śāṭakāntadvayaṃ grāhayitvā sirotthāpanārtham asṛksrāvaṇārthañ | ||
| + | ca yantram pramāṇena pīḍayet | karmmapuruṣaś ca mukhaṃ vāyunā | ||
| + | pūrayet | uttamāṅgagatānām eṣa sirotthāpam ayantravidhiḥ | | ||
| + | sthitasakthim īṣet kuñcitapādam uccaiḥ sthāpayitvā | ||
| + | vyadhapradeśasyopari samyag yantram badhvā pādasirām vidhyet | | ||
| + | upaviṣṭasya hastaṃ gūḍhāṃ< | ||
| + | > | ||
| + | hastasirāṃ vidhyet | gṛdhrasīviśvacyorākuñcitajānukurpparasya | ||
| + | śroṇīpṛṣṭhaskandheṣūnnamitapṛṣṭhasya udarorasau prasārito | ||
| + | rasaḥ sphurjjitadehasya bāhūbhyām avalambamānasya pārśvayoḥ | | ||
| + | avanamitameḍhrasya meḍhraṃ | | ||
| + | unnāmitavidaṣṭajihvāsyādhojihvāyām | ativyātānānanasya tāluni | ||
| + | dantamūle ca | evaṃ yantropāyān anyāṃś ca sirotthāpanahetūn | ||
| + | buddhyāvekṣya śarīravaśena vyādhivaśena ca vidadhyād iti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māṃsaleṣv avakāseṣu vrīhimukhena yavamātraṃ nidadhyād | ||
| + | vrīhimātram vā | ato nyathārddhayavamātram asthnām upari | ||
| + | kuṭhārikayā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavaṃti cātra || vyabhre varṣāsu vidhyeta grīṣmakāleṣu śītale | ||
| + | | hemantakāle madhyāhne śastrakālās trayaḥ smṛtāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dviprakārapramathitadhārayā yāsravedasṛk | muhūrttaṃ ruddhvā | ||
| + | tiṣṭhec ca suviddhāntāṃ vinirddiśet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yathā kusumbhapuṣpebhyaḥ pūrvvaṃ sravati pītikā | tathā sirāsu | ||
| + | viddhāsu duṣṭam agre pravarttate || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣīṇasya bahudoṣasya mūrcchayopadrutasya vā | bhūyo ' | ||
| + | visrāvyāt tūttare 'hani vāyunaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saśeṣadoṣarudhiram api kuryād vicakṣaṇaḥ | na cātinisṛtaṃ | ||
| + | kuryāc cheṣaṃ saṃśamanair jjayet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra | ||
| + | pādadāhapādaharṣacipyavātaśoṇitapādakaṇṭakavipādikāpādadārīprabhṛtiṣu | ||
| + | rogeṣu kṣipramarmmopariṣṭād dvyaṅgule vrīhimukhena sirāṃ | ||
| + | vyadhayet | ślīpadeṣu yathoktaṃ kroṣṭukaśirṣavātavedanāsu | ||
| + | sakthisaṃsritāṃ | gulphasandher upari caturaṅgule | ||
| + | apacyāmindrabaster adhastād dvyaṅgule | jānusandher upari | ||
| + | caturaṅgule gṛdhrasyāmūrusaṃdhisanniviṣṭāṃ | galagaṇḍe | ||
| + | śroṇipratisamantāt pravāhikā< | ||
| + | ana=" | ||
| + | parivarttikopadaṃśaśūkavyāpatsu meḍhramadhye | | ||
| + | etenetarasakthibāhūvyākhyātau || viśeṣatas tu | ||
| + | vāmabāhukurpparasandhāvabhyantarato bāhumadhye plīhni etām eva | ||
| + | dakṣiṇabāhuyakṛddālye | etām eva ca kāsaśvāsayor apyādiśanti | | ||
| + | gṛdhrasyāmiva vipaṃcyām vāmapārśvakakṣastanāntarayor | ||
| + | antarasthām vidradhau pārśvaśūle ca | etām eva ca kaphodare | | ||
| + | dakṣiṇapārśve bāhuśoṣāpabāhukayor bbāhumadhye eke vadanty | ||
| + | aṃsamadhye trikasandhimadhyagatān tṛtīyake | | ||
| + | skandhasandhigatānām anyatarapārśvasaṃsthitānāñ caturthake | | ||
| + | hanusandhimadhyagatām apasmāre | śaṃkhasandhigatānām unmāde | | ||
| + | jihvāroge< | ||
| + | function=" | ||
| + | place=" | ||
| + | dantavyādhiṣu dantamūle | tāluni tālavye ca | karṇṇayor upari | ||
| + | samantāt karṇṇaśūle tadroge ca | gandhāghrāṇe nāsārogeṣu | ||
| + | nāsāgre | timirākṣipākaprabhṛtiṣv akṣcāmayeṣūpanāsyāṃ lālāṭīm | ||
| + | āpāṅgī vā | etām eva śirorogādhimanthaprabhṛtiṣu ca rogeṣu | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra durvviddhātividdhākuñcitā piccitā kuṭṭitā | ||
| + | aprasrutānutīrṇṇā anteviddhāpariśuṣkākūṇitā vepitā | ||
| + | anutthitaviddhā | avyadhyaviddhā śastrahatā tiryagviddhā | | ||
| + | aviddhā vidrutā dhenukā punaḥ punarvviddhā | ||
| + | marmmasirāsnāyvasthisandhiṣu viddhā ceti | viṃśatiṃ | ||
| + | duṣṭavyadhyā bhavanti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sūkṣmaśastrapraṇidhānān nāsṛgvyaktaṃ sravati | tatra | ||
| + | rujā śophau bhavataḥ | sā durvviddhā nāma | | ||
| + | pramāṇātiriktaviddhāyāmantaḥ śoṇitam praviśatyatipravṛttirvvā | ||
| + | bhavati sātividdhā nāma kuñcitāyām apyevaṃ | | ||
| + | kuṇṭhaśastrapramathitāpṛthulabhāvam āpannā piccitā nāma | ||
| + | anāsāditamantayoś ca bahuśaḥ | kuṭṭitākuṭṭitā nāma śītabha< | ||
| + | ana=" | ||
| + | > | ||
| + | function=" | ||
| + | place=" | ||
| + | aprasrūtā nāma tīkṣṇamahāmukhaśastraviddhā anudīrṇṇā nāma | ||
| + | alparaktasrāvinyanteviddhā nāma| | ||
| + | kṣīṇaśoṇitānilapūrṇṇāpariśuṣkā nāma | caturthabhāgamāsāditā | ||
| + | kiñcitpravṛttaśoṇitākūṇitā nāma | | ||
| + | dutthānabandhodveṣiṇyāśoṇitasaṃmoho bhavati | sā vepitā nāma | | ||
| + | anusthitāyām apyevamaśastrakṛtyā avyadhyā nāma | chitvāt | ||
| + | ipravṛttaśoṇitā kriyāsaṅgrahakarī śastrahatā nāma | | ||
| + | tiryakpraṇihitaśastrākiñciccheṣātiryagviddhā nāma | bahuśaḥ | ||
| + | kṣatā hīnaśastrapraṇidhānenāviddhā nāma | anavasthitaviddhā | ||
| + | vidrutā nāma | vyadhapradeśasya | ||
| + | bahuśovaghaṭṭanādasaṃārohamāṇavyadhā raktasrāvinyatyarthaṃ | ||
| + | dhenukā nāma | punaḥ punaḥ praṇidhānā | ||
| + | sirāmarmmasnāyvasthisaṃdhiṣu viddhā rujāśophau vaikalyam | ||
| + | maraṇam vā bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || sirāsuśikṣito nāsti calāhyetāḥ svabhāvataḥ | | ||
| + | matsyavat parivarttante tasmād yatnena tāḍayet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ajānatā gṛhīte tu śastre kāyanipātite | bhavanti vyāpadastv | ||
| + | etā bahavaś cāpy upadravāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> snehādibhiḥ kriyāyogair nna tathā lepanair api | yāṃty āśu | ||
| + | vyādhayaḥ śāntiṃ yathā samyak sirāvyadhāt || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sirāvyadhaṃ cikitsārthaṃ śalyatantre vidhīyate | yathā samyak | ||
| + | praṇihitā bastiḥ kāyacikitsite ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra snigdhasvinnavāntaviriktānuvāsitāsthāpitaviddhasirair | ||
| + | mmanuṣyaiḥ pariharttavyāni || | ||
| + | krodhāyāsamaithunadivāsvapnoccairbbhāṣyavyāyāmayānāsanānisthānacaṃkramaṇaśītavātātapaciruddhāsātmyājīrṇṇānyācalalābhātmāsameke | ||
| + | manyante | vistaram eṣām upariṣṭād vakṣyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | yathāpūrvvaṃ kriyate duṣṭaśoṇitaṃ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti śārīre ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | transcript of NAK 5-333, waiting for full critical | ||
| + | attention.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāto dhamanīvyākaraṇaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> caturvviṃśatir ddhamanyo bhavanti | tās tu nābhiprabhavāḥ | | ||
| + | tatra kecid āhur ācāryāḥ sirādhamanīsrotasām avibhāgaḥ | ||
| + | sirāvikārā eva hi dhamanyaḥ srotānsi ceti | tat tu na samyag | ||
| + | atrocyate | anyā eva hi dhamanyaḥ srotānsi sirāśceti | kasmād | ||
| + | | vyañjanānyatvāt mūlasanniyamāt karmmavaiśeṣyād āgamāc ca | | ||
| + | kevalaṃ tu parasparapratānasannikarṣāt sadṛśakarmmatvāt | ||
| + | saukṣmyāc ca vibhaktakarmmaṇām apy avibhāga iva karmmasu | ||
| + | bhavati |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tāsāṃ khalu nābhiprabhavāṇām ūrddhvagā daśa daśa cādhogāminyaś | ||
| + | catasras tiryaggāḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ūrddhvagāḥ khalu śabda< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | tās tu hṛdayam abhiprapannās tridhā tridhā jāyante | tās | ||
| + | triṃśat tāsāṃ tu vātapittaśleṣmaśoṇitarasān dve dve vahatas tā | ||
| + | daśa | śabdasparśarūparasagandhān aṣṭābhir gṛhṇīte | dvābhyāṃ | ||
| + | bhāṣate dvābhyāṃ ghoṣaṃ karoti | dvābhyāṃ svapiti dvābhyāṃ | ||
| + | pratibudhyate | dve asravāhinyo dve stanyaṃ striyā vahataḥ | ||
| + | stanasaṃśritā eva | śukraṃ narasya stanayor abhivahatas tās tv | ||
| + | etās triṃśat savibhāgā vyākhyātāḥ | etābhir ūrddhvan nābher | ||
| + | udarapārśvapṛṣṭhoraḥ skandhagrīvāśīrṣabāhavo dhāryante | ||
| + | yāpyante ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> adhogamās tu vātamūtrapurīṣaśukrārttavān abhivahanti | tās tu | ||
| + | pittāśayam abhiprapannās tatrastham annapānarasam abhipakvam | ||
| + | auṣṇād vivecayantyo ' | ||
| + | tiryaggānāñ ca rasasthānāñ cābhipūrayanti | tatra | ||
| + | mūtrapurīṣasvedāṃś ca vivecayaṃty āmapakvāśayāntare tridhā | ||
| + | tridhā prajāyante tāṃs triśat | tāsān tu | ||
| + | vātapittakaphaśoṇitarasān dve dve vahatas tā daśa | dve | ||
| + | annavāhinyau | antrāśrite toyavahe dve dve mūtrabastim | ||
| + | abhiprapanne | śukraprādurbbhāvāya ca dve | evaṃ raktam | ||
| + | abhivahate | nārīṇām ārttavasaṃjñe dve | varcconiḥsarataḥ | ||
| + | sthūlāntrapratibaddhe dve | aṣṭāv anyas tiryaggās tāḥ svedam | ||
| + | arppayanti | tās tv etās triṃśat saṃvibhāgā vyākhyātāḥ | | ||
| + | tābhir adho nābheḥ pakvāśayaikaṭīmūtrabastigudameḍhrasakthīni | ||
| + | dhāryante | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tiryaggānāṃ tu catasṛṇām ekaikā śatadhā sahasradhā ca | ||
| + | bhidyante | tās tv asaṃkhyeyā | tābhir idaṃ śarīraṃ gavākṣitaṃ | ||
| + | vibaddham ātatañ ca | tāsāñ ca mukhāni romakūpapratibaddhāni | ||
| + | yaiḥ sveda prasravati rasaś cābhisantarppayati antar bbahiś ca | ||
| + | | tābhir eva cābhyaṅgapariṣekāvagāhāvalepanavīryāṇy | ||
| + | antaḥśarīram abhiprapadyante tvaci vipakvāni | tābhir eva ca | ||
| + | sparśaṃ śubham aśubham vā gṛhṇīte | tāś catasro dhamanyaḥ | ||
| + | sarvvāṅgagatāḥ savibhāgā vyākhyātāḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavataś cātra ślokau || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yathā svabhāvataḥ khāni mṛṇāleṣu biseṣu ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrddhvaṃ srotasāṃ mūlaṃ viddhalakṣaṇaṃ vyākhyāsyāmaḥ | | ||
| + | tāni tu | ||
| + | prāṇānnodakarasaraktamāṃsamedomūtrapurīṣaśukrārttavavahāni | ||
| + | yeṣv adhīkāraḥ | eṣāṃ viśeṣā bahavaḥ | teṣāṃ prāṇavahe dve, | ||
| + | tayor< | ||
| + | rasavahinyaś ca dhamanyas | tatra viddhasya krośana< | ||
| + | > </ | ||
| + | | udakavahe dve tayor mmūlam dvayaṃ āmāśayo ' | ||
| + | dhamanyaḥ | tatra viddhasya prāṇavahaviddhavat maraṇaṃ | ||
| + | talliṅgaś ca | raktavahe dve tayor mūlaṃ yakṛtplīhānau | tatra | ||
| + | viddhasya śyāvāṅgatā jvaraḥ pāṇḍutā dāhaḥ śoṇitābhigamanañ ca | ||
| + | | māṃsavahe dve tayor mmūlaṃ snāyustvagraktavahāś ca nāḍyas | | ||
| + | tatra viddhasya śvayathur mmāṃsaśoṣaḥ sirāgranthayo mmaraṇañ | ||
| + | ca | medovahe dve tayor mmūlaṃ kaṭīvṛkkau ca | tatra viddhasya | ||
| + | svedāgamanaṃ snigdhāṅgan tāluśoṣaś ca | mūtravahe dve tayor | ||
| + | mmūlaṃ bastimeḍhrañ ca | tatra viddhasyānaddhabastitā | ||
| + | mūtranirodhastabdhameḍhratā ca | purīṣavahe dve tayor mmūlam | ||
| + | pakvāśayo gudaś ca | tatra viddhasyānāho durggandhatā | ||
| + | grathitāntratā ca | śukravahe dve tayor mmūlaṃ stanau vṛṣaṇau | ||
| + | ca | tatra viddhasya klaibyaṃ cirād vā prasekaḥ praseke | ||
| + | cālpaśukradarśanaṃ sevanīcchedād rujāprādurbbhāvo maraṇañ ca | ||
| + | |<anchor xml: | ||
| + | pratyākhyāyopakrameta | uddhṛtaśalyaṃ tu | ||
| + | kṣatavidhānenopakramed iti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ślokau || | ||
| + | < | ||
| + | ya evaṃ na prajānāti srotasām mūlaniścayaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yaḥ samyag etaṃ jānīyāt sa bhaved rājasammataḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti dhamanīvyākaraṇaṃ śārīrannavamodhyāyaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | transcript of NAK 5-333, waiting for full critical | ||
| + | attention.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> || athāto garbbhiṇīvyākaraṇaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra garbhiṇīm prathamadivasāt prabhṛtyādi sennityaṃ | ||
| + | hṛṣṭaśucyalaṃkṛtavāsasā śāntimaṅgaladevatābrāhmaṇaguruparā ca | ||
| + | bhavitavyaṃ | malinavikṛtahīnagātrāṇi ca na spṛśet | | ||
| + | durggandhadurddaśanāni ca dūrata eva pariharet | vahin | ||
| + | nniḥkṛṭāśūnyāgāracaity aśmaśānacaity avṛkṣasevāś ca | ||
| + | krodhāyāsakarāṃś ca bhāvān uccair bhāṣyādikaṃ ca pariharet | | ||
| + | udvejanīyāś ca kathāḥ śuṣkam paryuṣitaṃ kuthitaṃ klinnaṃ | ||
| + | cānnanopayuñjīta yāni ca garbham vyāpādayanti | na ca | ||
| + | tailābhyaṅgotsādanādīni niseveta | na cāyāsayec charīraṃ | ||
| + | pūrvvoktāni ca pariharet | śayanāsanañ ca samṛddhās taraṇaṃ | ||
| + | nātyucchritam apāśrayopetam asaṃvādham vidadhyāt | hṛdyaṃ | ||
| + | dravamadhuraprāyasnigdhan dīpanīyaṃ saṃskṛtabhojanañ ca | ||
| + | bhojayet sāmānyam etad ā prasavakālāt |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> viśeṣatas tu garbbhiṇī prathamadvitīyatṛtīyeṣu māseṣu | ||
| + | madhuraśītadravaprāyamāhāramā āseveta | caturthe māse payo | ||
| + | navanītam āhāram āharet | pañcame kṣīrasarppiḥ saṃsṛṣṭaṃ | | ||
| + | ṣaṣṭhe svadaṃṣṭrāsiddhasya sarppiṣā pakṣamātraṃ yuktyā yavāgūm | ||
| + | pāyayet | saptame pṛthak parṇyādisiddham evam āpyāyyate | ||
| + | garbhaḥ | aṣṭame khalv enāṃ vadarodakena | ||
| + | valātivalāpayodadhimas tu | ||
| + | tailamadhughṛtaśatapuṣpāmiśreṇāsthāpayet | ||
| + | purāṇapurīṣaśuddhyartham anulomārthañ ca vāyos tataḥ payo | ||
| + | madhurasiddhena tailenānuvāsayet | anulome hi vāyau sukham | ||
| + | prasūyate | nirupadravāś ca bhavanti | ata ūrddhvaṃ | ||
| + | snigdhābhir yavāgūbhir jjāṅgalarasaiś copahared ā prasavakālāt | ||
| + | | evam upakrāntāsnigdhāvalavatīsukham anupadravā prasūyate | ||
| + | |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> navame māsi sūtikāgāram enāṃ praveśayet | praśaste tithyādau | | ||
| + | tatreṣṭāgāraṃ brāhmaṇakṣattriyavaiśyaśūdrāṇāṃ | ||
| + | śvetaraktakṛṣṇeṣu bhūmipradeśeṣu | | ||
| + | vilvanyagrodhatindukanirmmitaṃ sarvvāgāran tat mayañ ca | ||
| + | paryavanaddhaṃ samupaliptabhittiparicchadaṃ prāgdvāram | ||
| + | udagdvāram vāṣṭahastāyata caturhastavistṛtaṃ | ||
| + | rakṣāmaṅgalasampannam vidheyaṃ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatropasthitaprasavāyāḥ kaṭīpṛṣṭhaṃ pratisamantād vedanā | ||
| + | bhavati | mūtramabhīkṣṇam prasicyate | yonimukhāc ca śleṣmā </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prajāyiṣyamāṇāṃ tusvabhyaktām uṣṇodakapariṣiktagātrīṅ | ||
| + | kṛtamaṅgalāmathenāṃ sa ghṛtāṃ yavāgūṃ kaṇṭhāt pītavatī mṛduni | ||
| + | kṛtopadhānavistīrṇṇe śayane sthitāmābhugnasakthinīmuttānām | ||
| + | aśaṅkanīyās tisraś catasraḥ pariṇatavayasaḥ | vrajananakuśalāḥ | ||
| + | kalpitanakhyaḥ paricareyuriti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāsyā viśikhāntaram anulomāyām anusukham abhyañjyāt | brūyāc | ||
| + | cainām etāḥ subhage pravāhayaś ceti | mā cāprāptāvīḥ | ||
| + | pravāhiṣṭhāḥ | anāgatā svāviṣu pravāhamāṇāḥ | badhiraṃ mūkaṃ | ||
| + | srastahanuṃ mūrddhābhighātinaṃ kāsaśvāsaśoṣopadrutaṃ kuvjaṃ | ||
| + | vikaṭam vā janayati |tasmād anāgatāvī na pravāheta | sraste tu | ||
| + | kukṣau vimukte garbhanāḍī pravandhe samūle | ||
| + | śroṇīvaṃkṣaṇabastiśiraḥ supravāheta śanaiḥ śanais tato | ||
| + | garbhayonimukhaṃ prapannagāḍhataram āviśalyabhāvāt |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra pratilomam anupānaṃ pāyayet śosayet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jātasyolbaṃ viśodhyāsyaṃ saindhavasarppiṣāṣṭāṅgulāvaśeṣāṃ | ||
| + | nāḍīm baddhayitvā kuṣṭhatailenābhyajya sūtreṇābaddhya | ||
| + | kumārasya grīvāyām vadhnīyāt |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> atha kumāraṃ śītābhir adbhir āśvāsya jātakarmmaṇi | ||
| + | madhusarppiranantāmiśraṃ vrahmīrasena suvarṇṇamaṅgulyā | ||
| + | nāsikayā lehayet | sūtikāñ ca ghṛtatailayor anyatarasya mātrāṃ | ||
| + | pipalyādi kaṣāyam anupānam pāyayet | valavatīm avalāṃ yavāgūn | ||
| + | trirātram pañcarātram vā || ata ūrddhvaṃ | ||
| + | snigdhenānnasaṃsarggeṇopacaret snehanity ā ca syāt |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prāyaś cainām prabhūtenoṣṇodakena pariṣiñcet | ||
| + | krodhāyāsamaithunādīṃś ca pariharet ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | sa kṛcchrasādhyo ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmāt tāṃ deśakālau tu vyādhisātmyena karmmaṇā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāmarāmapatantīm pātayet kaṇṭham asyāḥkeśaveṣṭitayāṅgulyā | ||
| + | pramṛśet kaṭukā lāvukṛtavedhanasarṣapasarppanirmmocakair vvā | ||
| + | kuṭatailair yonim udrūpayet | lāṅgalakīmūlakalkena vāsyāḥ | ||
| + | pāṇipādatalam ālimpet | kuṣṭhalāṅgalakīmūlakalkam vā | ||
| + | madyamūtrayor anyatareṇa pāyayet | śālimūlakalkam vā 'pi | ||
| + | ppalyādikalkam vā madyena | | ||
| + | siddhārthakakuṣṭhailālāṅgalakīmahāvṛkṣakṣīrasurāmaṇḍairāsthāpayet | ||
| + | | etaiṣveva ca siddhena siddhārthakatailenottaracūrṇṇabastiś | ||
| + | cāsyai dadyāt | hastena cāpaharet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prajātāyās tu bastiśirodarayoniśūlaṃ raktaṃ saṃruddhya vāyuḥ | ||
| + | karoti sa makkalaḥ | tatra yavakṣāracūrṇṇaṃ sarppiṣā | ||
| + | sukhodakena pāyayet || lavaṇacūrṇṇam vā surāmaṇḍena | | ||
| + | purāṇaguḍam vā trikaṭuka trijātakakustumburumiśram vā khādayet | ||
| + | | pṛthakparṇṇyādikvāthaṃ bhadradārumaricavacāsaṃsṛṣṭam pāyayet | ||
| + | |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> atha bālaṃ kṣaumaparihitaṃ kṣaumakārppāsās tṛtāyāṃ śāyayīta | | ||
| + | nimba< | ||
| + | cainaṃ parivījayet | mūrddhni cāsya tailapicum avatārayet | | ||
| + | dhūpayec cainaṃ rakṣoghnair dhūpaiḥ | rakṣoghnāni cāsya | ||
| + | pāṇipādaśirogrīvāsv avasujet | tilātasīsarṣapakaṇāś cātra | ||
| + | prakiret | adhiṣṭhāne cāgnim prajvālayet | vraṇitopāsanīyañ | ||
| + | cāvekṣyeta </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato daśamyāṃ mātāpitarau kṛtamaṅgalakautukau | ||
| + | svastivācakapūrvvakaṃ nāma kuryāt āṃ | yathābhipretaṃ | ||
| + | nakṣatran nāma vā |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato yathāvarṇṇaṃ dhātrīm upasthāpayet | kṛṣāmasthūlām | ||
| + | vayaḥsthāmam avyādhitām prasannakṣīrāmavalamvorddhastanīm | ||
| + | avyaṅgām avyasanaṃ nījīvavatsāṃvatsalāṃ dogdhīm akṣudrāṃkule | ||
| + | jātamato bhūyiṣṭaiś ca guṇair anvitām ārogyavalavṛddhaye | ||
| + | kumārasya | tatrātikṛṣātisthūlāninditā vyādhitāś ca vyākhyātās | ||
| + | tāviṣamadhātutvād rogān āpādayanti bālasya viśeṣataḥ | | ||
| + | ūrdhvastanī karālaṃ kumāraṃ kuryāl lamvastanī nāsikāmukhaṃ | ||
| + | cchādayitvā maraṇam āpādayanti | atha praśastāṃ śirasnātā | ||
| + | mahadvāsasām udaṅmukhīm upaveśya dakṣiṇaṃ stanaṃ kumāraṃ | ||
| + | pūrvvam pāyayet || anena mantreṇābhimantrya ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> catvāraḥ sāgarāḥ puṇyāḥ stanānāṃ kṣīravāhināṃ | | ||
| + | < | ||
| + | santu te śubhage nityaṃ bālasyānuvalapradāḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> piben bālo ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāsyāḥ kṣīrasañjananārthaṃ | ||
| + | yavagodhūmaśāliṣaṣṭikamāṃsakṣīrasurāsauvīrapiṇyāka | ||
| + | rasonamatsyakaśerukāśṛṅgāṭakavidārīkandaśatāvarīviśamṛṇālanālikālāvukālaśākaprabhṛtīni | ||
| + | vidadhyāt | atha tasyāḥ stanyam apsu parīkṣeta tac cec | ||
| + | chītalam amalaṃ tanuṃ śaṃkhāvabhāsaṃ apsu caikībhāvaṃ gacchaty | ||
| + | aphenilaṃ matraṇḍulaṃ na plavate sīdati vā tac chuddham iti | ||
| + | vindyāt | tena kumārasyārogyaṃ bhavati ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> duṣṭaṃ prāguktan tena śarīrāvyādhayaḥ prādur bhavanti | teṣu | ||
| + | ca yathābhihitaṃ mṛdvacchedanīyam auṣadham mātrayā kṣīrasya | ||
| + | kṣīrasarppiḥ saṃyuktaṃ vidadhyāt | dhātryāś ca kevalaṃ | | ||
| + | kṣīrānnād asya kalkī kṛtaṃ | dhātryāś ca pūrvvavat | annād | ||
| + | asya kaṣāyādīnām ātmany eva na dhātryāḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra|| | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣīrāhārasya | ||
| + | siddhārthakavacāpayasyāśārivāvrahmīkuṣṭhasaindhavasiddhaṃ | ||
| + | sarppiḥ pātuṃ prayacchet | kṣīrānnād asya | ||
| + | madhukavacātriphalāsiddhaṃ | annād asya | ||
| + | dvipañcamūlīkṣīratagarabhadradāruviḍaṅga- drākṣādisiddhaṃ tena | ||
| + | kumārasyārogyavalamedhāyūṃṣi bhavanti |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bālaṃ punar ggātreṣu na gṛṅṇīyāt | na cainaṃ tarjjayet sahasā | ||
| + | vā na prabodhayed vitrāsabhayāt | sahasā nāhared utkṣiped | ||
| + | vātābhighātabhayān nopaveśayet kauvjabhayān nityaṃ cainam | ||
| + | anuvartteta priyahitair eva m abhihitamanādyamapyabhivarddhate | ||
| + | nityamudagrasatvasampannastv arogo bhavati ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣīrasātmyatayākṣīramājaṃ gavyam athāpi vā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṣaṇmāsāc cainam annam prāśayel laghuhitaṃ</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nityam avarodhaś ca | syāt kṛtarakṣaḥ | upasarggabhayā | ||
| + | grahopasarggebhyo rakṣyā bālā bhavanti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> atha kumāra udvijate trasyati roditi naṣṭasaṃjño bhavati || | ||
| + | nakhadaśanair ddhātrīm ātmānañ ca paritudati dantān khādati | ||
| + | kūjati jṛmbhate bhrūvāvutkṣipaty ūrddhvan nirīkṣate phenam | ||
| + | udvamati sandaṣṭauṣṭhaḥ krūrabhinnārttasvaro niśi jāgartti | ||
| + | durvvalomnāṅgo yathāpūrvvaṃ dhātryāḥ stanyan nābhilaṣatīti | ||
| + | sāmānyaṃ grahopasṛṣṭalakṣaṇ uktaṃ | vistareṇotta re vakṣyāmaḥ | ||
| + | ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śaktimantaṃ cainaṃ jñātvā yathā svam vidyāṃ grāhayet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāsmai pañcaviṃśativarṣāya ṣoḍaśavarṣām patnīm āvahen | ||
| + | mitradharmmārthakāmaprajāḥ prāpsyāmīti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | yady ādhatte pumān garbhaḥ kukṣisthaḥ sa vipadyate |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jāto vā na ciraṃ jīved vā durbalendriyaḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra pūrvoktaiḥ kāraṇaiḥ prapatiṣyati garbhaḥ | | ||
| + | garbbhāśayaśroṇīvaṃkṣaṇabastiśūlāni bhavanti | raktadarśanañ | ||
| + | ca | tāsām pariṣekāvagāhālepanair upacaret kṣīrapānaiś ca | | ||
| + | alpālpasyandate kṣīramutpalādi siddham vā pāyayet | saṃsramāne | ||
| + | savātapārśvaśūlānāha mūtrasaṅgāḥ sthānāt sthānaṃ cotkrāmati | ||
| + | garbhaḥ | tatra snigdhaṃ śītāḥ kriyāḥ | vedanāyāṃ | ||
| + | mahāsahamadhukasvadaṃṣṭrakaṇṭakārikāsiddhaṃ payaḥ | | ||
| + | kṣaudraśarkarāmiśram pāyayet | mūtrasaṅge darbbhādisiddhaṃ | | ||
| + | ānāhe hiṅgusauvarccalaraso na siddhaṃ sravati rakte koṣṭhāt | ||
| + | kaṇṭakārikāmṛtpiṇḍagairikasarjjarasāñjanacūrṇṇa | ||
| + | yathālābhaṃnyagrodhāditvakprabālakalkan vā pāyayet | | ||
| + | utpalādikalkaṃ vā kaśeruśṛṅgāṭakaśālūkakalkaṃ vā śṛtena | ||
| + | payasā, udumbaraphalaudakakandakvāthena vā | ||
| + | śarkarāmadhumadhureṇa śālipiṣṭaṃ; | ||
| + | vā vastrāvayavaṃ yonyāṃ dhārayet | athādṛṣṭaśoṇitavedanāyāṃ | ||
| + | madhukadevadārumañjiṣṭhāpayasyāsiddhaṃ payaḥ pāyayet, tad | ||
| + | evāśmantakaśatāvarīpayasyāsiddhaṃ vidārigandhādisiddhaṃ vā | | ||
| + | bṛhatīdvayotpalaśārivāpayasyāmadhukasiddham vā | | ||
| + | etenopavarttate rujasu garbhaś cāpy āyyate ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māsānumāsikam ata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> madhukaṃ śālibījañ ca payasyā suradāru ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vṛkṣādanī payasyā ca latā sotpalaśārivā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vṛhatīdvayakāśmaryakṣīrīśuṅgātvaco ghṛtaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śṛṅgāṭakamvisaṃ drākṣā kaseru madhukaṃ sitā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kapittha< | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> navame madhukānantā payasyāśārivām pivet || | ||
| + | < | ||
| + | payas tu śritaśītam praśasyate ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sakṣīrā vā hitā śuṇṭhī madhukaṃ devadāru ca | | ||
| + | < | ||
| + | evam apyāyyate garbhas tīvrā ruk copaśāmyati ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vyavasthite ca garbhe gavyenodumbaraśalāṭusiddhena payasā | ||
| + | bhojayet | atīte lavaṇaṃ varjyābhir uddālukādīnāṃ | ||
| + | pācanīyopasaṃbhṛtābhir upakrāmet yāvanto māsā garbhasya | ||
| + | tāvantyahāni vastyudaraśūle purāṇaguḍan dīpanīyasaṃyuktam | ||
| + | pāyayed ariṣṭam vā | vātātapaśramasevinyā vātopahīhītatvāt | ||
| + | srotasāṃ līyate garbhaḥ sotikālam avatiṣṭhamāno vyāpadyate | | ||
| + | tāṃ mṛdunā snehādinā krameṇopacaret | utkrosarasaṃ yavāgūñ | ||
| + | cālpasnehām prayacchet | kālātītasthāyini garbhaviśeṣato | ||
| + | dhānyam udūkhalamusalenābhihanyāt | viṣamam vā yānāsanam | ||
| + | upasevet | vātābhipanna eva śuṣyati garbhaḥ samātuḥ kukṣin na | ||
| + | pūrayati | mandaṃ spandate ca taṃ vṛṃhaṇīyaḥ payobhir | ||
| + | mmāṃsarasaiś copacaret | śukraśoṇitaṃ vāyunoparuddham | ||
| + | anavaktrāntajīvam ādhmāpayaty udaran tat kadācid | ||
| + | yadṛcchayopaśāntan naigameṣā pahṛtam iti vadanti | tam eva | ||
| + | kadācit pravilīyamānam āpūryamāṇam vā nāgodaram ity āhus | ||
| + | tatrāpi līnavat pratikāraḥ | nivṛttaprasavāyāḥ punaḥ ṣaḍbhyo | ||
| + | varṣebhya ūrddhvam prasavatyāḥ kumāro ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> atha garbbhiṇī vyādhyutpannāvātyayec charddayen | ||
| + | madhurāmlenānnopahitena | anulomayec ca saṃśamanīyam mṛdu | ||
| + | vidadhyāt | annapānayor iti | aśnīyāc ca mṛduvīryaṅ | ||
| + | garbbhāviruddhāṃś ca kriyāyogān vidadhīta iti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> suvarṇṇaṃ rṇṇacūsukṛdaṃ kuṣṭham madhuvacā ghṛtaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> arkkapuṣpī madhughṛtaṃ cūrṇṇitaṃ kanakan tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> catvāro ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | extent=" | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhūtacintā śukraśuddhiṃ garbhasaṅkramaṇan tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmasirāvibhaktiś ca sirātāḍanam eva ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l>|| iti śārīrasthānaṃ samāptaṃ ||</ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | | ||
| </ | </ | ||
| </ | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | in the second chapter of the < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | linguistically and semantically implausible. It might mean "like the ocean is | ||
| + | a support for creatures that take their strength (< | ||
| + | > | ||
| + | obscure and unlikely. Philipp Maas has suggested the minimal emendation to | ||
| + | < | ||
| + | palaeographically. It relies only on the confusion of the Nepalese characters | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | in the light of the other very rare instances of these parallels in Sanskrit | ||
| + | literature. It is hard to make grammatical or semantic sense of the Nepalese | ||
| + | readings < | ||
| + | or < | ||
| + | < | ||
| + | < | ||
| + | < | ||
| + | Nepalese orthography. Subsequently, | ||
| + | < | ||
| + | make sense in the light of the following list of deities. If these conjectures | ||
| + | are correct, these changes must have happened very early in the transmission, | ||
| + | in an ancestor manuscript of both witnesses K and H. The word | ||
| + | < | ||
| + | although in a quite different context.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | Witnesses N and H have daṇḍas after the < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | creation,'' | ||
| + | passim. However, the vulgate text and Ḍalhaṇa' | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | Nepalese witnesses do, that Puruṣa and Prakṛti are impermanent. Perhaps at an | ||
| + | earlier point in the text's transmission, | ||
| + | initial alpha-privative that is used in every other qualifier in the list. | ||
| + | This emendation is influenced by the very similar wording of | ||
| + | < | ||
| + | ....</ | ||
| + | qualifiers in the Nepalese manuscripts is different than the vulgate: | ||
| + | < | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | disambiguates the sandhi.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | Śāntiparvan 210.7cd-8ab: | ||
| + | api // 7 ubhau nityau sūkṣmatarau mahadbhyaś ca mahattarau /</ | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | discussion in the translation.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | Gayadāsa also read < | ||
| + | and against the vulgate.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | logic of the passage and following the vulgate. The character <foreign | ||
| + | xml: | ||
| + | from < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | quotation from < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | after <foreign xml: | ||
| + | conjoins the members of the dvandva. While rare, this usage has been observed: | ||
| + | Wackernagel 1896--1964, II.1, para 70.</ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | the vulgate reading for sense. And we separate <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | 1938 editions of the vulgate text offer two different solutions to the awkward | ||
| + | phrase.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | Ācārya have different readings at this point. <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | edition. There also seems to be some textual confusion between <foreign | ||
| + | xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | diverge again this point. The vulgate adds a half-śloka <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | version. The Nepalese version then has about eleven passages that are absent | ||
| + | in the vulgate. The vulgate' | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | vulgate editions, the editor Y. T. Ācārya noted that words to this effect were | ||
| + | present in some sources (1931 ed., p. 290, note 2; 1938 ed., p. 345, note | ||
| + | 3).</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | witnesses. MS H adds a Newa comma after ṛtau in the next section, suggesting | ||
| + | that the scribe thought that was the start of a new section of text.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | sense.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | this point, image A 1267_11_67.jpg, | ||
| + | 30.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | même au même from <foreign xml: | ||
| + | 30 to the end of 31.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | the abraded top of the folio so that superscript vowels are uncertain. Witness | ||
| + | H has a scribal correction of the vowel <foreign xml: | ||
| + | The reading adopted here, with a feminine sentence subject, is neither the | ||
| + | Nepalese nor the vulgate and is almost certainly unoriginal. Without further | ||
| + | evidence it is not possible to recover the oldest reading.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | of the first member of the compound (Whitney 1250e).</ | ||
| + | |||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | pronunciation rather than a scribal error.</ | ||
| + | <note target="# | ||
| + | is unavailable for the remainder of the < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | semen-carrying vessels in the < | ||
| + | theory (śārīrasthāna 9.12), not many.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | consonant after <foreign xml: | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | xml: | ||
| + | xml: | ||
| + | make good sense.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | grammar and sense. In < | ||
| + | similar phrase, <foreign xml: | ||
| + | retroflex in the witnesses K and N, so the emendation is certain.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | (m.) <foreign xml: | ||
| + | sentence because of the gender difference with <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | instability of <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | > | ||
| + | witness to the Nepalese version at this point, is badly damaged here and while | ||
| + | it looks as if the akṣara is <foreign xml: | ||
| + | possible that a vertical line after the character has been destroyed. The | ||
| + | damaged portion may have supported the word <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | with the second half of the verse.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | following the vulgate.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | the passage and the vulgate reading.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | present in the vulgate, paraphrase the preceding sentence and may be a | ||
| + | gloss.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | > | ||
| + | be seen as a transfer of an <foreign xml: | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | vulgate. See MS Cambridge Add.2491, f.34r.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | the <foreign xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | < | ||
| + | 5.20).</ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | singular, with the vulgate, for < | ||
| + | because of sense, because other passages describe single | ||
| + | < | ||
| + | and because a plural would break the metre.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | > | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | xml: | ||
| + | (Edgerton, < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | verses at this point that do not appear in witness H. Or they may be a scribal | ||
| + | omission by a saut du même au même by the scribe of witness H from the word | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | word at the end of 55. The sense of these verses does not fit well in the | ||
| + | context; in the eleventh--twelfth centuries the commentators Gayadāsa and | ||
| + | Ḍalhaṇa recorded doubts about their inclusion. Further evidence from | ||
| + | manuscripts that transmit early readings may clarify this issue.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | Śārīrasthāna 8.14cd: <foreign xml: | ||
| + | toyāśayān paśyati toyadāṃś ca ||</ | ||
| + | < | ||
| + | >svapne sapadmān savihaṅgamālāṃs toyāśayān paśyati toyadāṃś ca | ||
| + | ||</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | intransative use of the former is not clearly attested.</ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | the <title xml: | ||
| + | 1941: 323--324).</ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | of <foreign xml: | ||
| + | wonders whether there is a historical connection or confusion with Hindī | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | the vulgate and the mūla as recorded in MS Jaipur RORI 6838 of Gayadāsa' | ||
| + | <title xml: | ||
| + | avoids the problematic lexeme <foreign xml: | ||
| + | spite of lectio dificilior.</ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | this passage (Hoernle 1907: 218--219).</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | Oberlies (2003): 9.7.2 (p. 283).</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | version and is supported in witness H. It is hard to parse, partly because of | ||
| + | the plurals in the first pāda and the singular in the second. Some | ||
| + | transmission problem is signalled by the need for the emendation of H's | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | prāṇavahe dve, tayor</ | ||
| + | sentence and the corrollary in the next sentence.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | Perhaps there was an eye-skip from < | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | split in the Nepalese version into two parts. In witness H, the second part of | ||
| + | this passage appears after 3.10.65. Witness H is partially illegible here and | ||
| + | the text has been emended based on the vulgate.</ | ||
| + | </ | ||
| </ | </ | ||